Mlekotok – przyczyny i leczenie mlekotoku

Przyczyny mlekotoku

Do produkcji i wydzielania mleka w warunkach fizjologicznych zdolna jest kobieta w czasie ciąży oraz w okresie laktacji. Niekiedy jednak w wyniku pewnych nieprawidłowości dochodzi do tzw. mlekotoku, a więc wydzielania mleka, które nie jest związane z ciążą ani laktacją, bądź też występujące u mężczyzny. Jak to możliwe?

Obecność mlekotoku najczęściej związana jest z zaburzeniami endokrynologicznymi. Mlekotok jest jednym z objawów hiperprolaktynemii, czyli stanu kiedy obserwuje się zwiększone stężenie prolaktyny w organizmie. Prolaktyna to hormon produkowany przez przedni płat przysadki mózgowej, a jego głównym zadaniem jest powiększenie gruczołów piersiowych w okresie ciąży oraz regulacja laktacji u kobiety po porodzie. Ponadto prolaktyna wpływa na funkcjonowanie gruczołów płciowych.

Ustalenie przyczyny hiperprolaktynemii nie jest łatwe, a czasami wręcz niemożliwe. Lekarz, aby zdiagnozować ten stan, zleca szereg badań laboratoryjnych – przede wszystkim pomiar stężenia prolaktyny, pomiar stężenia prolaktyny w teście z metoklopramidem, pomiar stężenia hormonów tarczycy oraz hormonów płciowych. Pozwala to na ustalenie przyczyny hiperprolaktynemii, bądź też przynajmniej wykluczenie pewnych przyczyn. W diagnostyce hiperprolaktynemii wykorzystuje się również badanie rezonansu magnetycznego (MRI) głowy.

Nadmierne wydzielanie prolaktyny, które związane jest z wystąpieniem mlekotoku może być spowodowane stosowaniem niektórych leków. Do leków, które mogą zwiększać poziom prolaktyny należą:

• niektóre leki wykorzystywane w psychiatrii (trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, neuroleptyki),

• hormony płciowe,

• leki obniżające ciśnienie krwi, takie jak rezerpina, werapamil, labetalol,

• opioidy,

• leki wykorzystywane w leczeniu choroby wrzodowej (cymetydyna),

• leki działające przeciwwymiotnie i pobudzające persytaltykę (metoklopramid).

Na poziom prolaktyny wpływać może również występowanie niektórych chorób. Wśród nich można wymienić:

• choroby endokrynologiczne (m.in. zespół policystycznych jajników, niedoczynność tarczycy, cukrzyca, choroba Addisona, akromegalia),

• niewydolność wątroby,

• przewlekłą niewydolność nerek,

• ciążę rzekomą,

• przyczyny idiopatyczne.

Ponadto hiperprolaktynemia jest również wynikiem obecności gruczolaków przysadki mózgowej, zmian w centralnym układzie nerwowym oraz uszkodzenia przysadki.

Warto wiedzieć, że poziom prolaktyny fizjologicznie zwiększa się w wyniku stresu, choroby, drażnienia brodawek sutkowych, bądź szyjki macicy, po obfitym posiłku, wysiłku fizycznym, w czasie snu. Dlatego też badanie poziomu prolaktyny należy wykonać rano, na czczo, po przespanej nocy.

Objawy towarzyszące mlekotokowi

Mlekotokowi mogą towarzyszyć inne objawy hiperprolaktynemii. Na co zwrócić uwagę? W wyniku zbyt wysokiego poziomu prolaktyny u kobiet mogą występować zaburzenia miesiączkowania, brak miesiączki, niepłodność, ból piersi, ból podczas stosunku. U mężczyzn uwagę powinna zwrócić impotencja, czy ginekomastia, czyli powiększenie gruczołów piersiowych

Leczenie mlekotoku

Mlekotok ustępuje po ustabilizowaniu poziomu prolaktyny. W tym celu stosuje się przede wszystkim leczenie farmakologiczne z wykorzystaniem agonistów dopaminy, do których należy bromokryptyna, kabergolina oraz chinagolid. Najstarszym i najlepiej poznanym lekiem z tej grupy jest bromokryptyna. Jest to jednak lek obarczony wieloma działaniami niepożądanymi. Podczas jego stosowania występują m.in. ortostatyczne spadki ciśnienia, senność, zaburzenia funkcjonowania układu pokarmowego. Nowsze leki charakteryzują się mniejszym nasileniem działań niepożądanych. Jest to o tyle istotne, że leczenie prolaktynemii trwa stosunkowo długo – nawet kilka lat.

Gdy przyczyną hiperprolaktynemii jest gruczolak przysadki mózgowej, niekiedy wykorzystuje się leczenie chirurgiczne, choć obecnie ze względu na dużą efektywność leczenia farmakologicznego, jest ono rzadko stosowane. Zabieg chirurgiczny wykorzystywany jest przede wszystkim wtedy, gdy nie może być stosowane leczenie farmakologiczne, bądź nie przynosi ono efektów.

Piśmiennictwo:

1. Karasek M., Pawlikowski M., Lewiński A. Hiperprolaktynemia: przyczyny, diagnostyka, leczenie. Endokrynologia Polska 2006; 57(6): 656-663

2. Matuszek B., Nowakowski A. Hiperprolaktynemia – częsty problem kliniczny? I. Przyczyny i obraz kliniczny. Medycyna Rodzinna 2003; 1: 31-34

3. Kunicki M. Hiperprolaktynemia. Ginekologia po dyplomie 2016