Spis Treści
Co to jest metformina?
Metformina należy do grupy doustnych leków przeciwcukrzycowych. Stosowana jest w leczeniu cukrzycy typu 2 zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z innymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi lub insuliną. Metformina powoduje zmniejszenie stężenia glukozy we krwi zarówno na czczo, jak i po posiłku. Lek ten nie wpływa na zwiększenie produkcji insuliny przez trzustkę, dlatego też nie wywołuje hipoglikemii. Poza terapią cukrzycy typu 2, preparaty metforminy wykorzystywane są również w leczeniu zespołu policystycznych jajników.
Jak działa metformina?
Metformina wykazuje wielokierunkowe działanie:
- powoduje obniżenie stężenia glukozy we krwi u osób z cukrzycą – obniża zarówno podstawowe, jak i poposiłkowe stężenie cukru we krwi. Lek ten nie wpływ na wydzielanie insuliny, dlatego też nie powoduje hipoglikemii, czyli stanu polegającego na nagłym znacznym obniżeniu poziomu glukozy we krwi. Przeciwcukrzycowe działanie metforminy wynika z zahamowania produkcji glukozy w wątrobie, zwiększeniu wrażliwości komórek na insulinę oraz opóźnieniu wchłaniania glukozy w jelicie.
- Wykazuje korzystny wpływ na profil lipidowy – metformina przyczynia się do zmniejszenia stężenia cholesterolu całkowitego, trójglicerydów oraz frakcji LDL cholesterolu („złego” cholesterolu), zwiększając przy tym poziom frakcji HDL cholesterolu („dobrego” cholesterolu).
- Ułatwia utrzymanie lub zmniejszenie masy ciała – u osób chorych na cukrzycę lek ten przyczynia się do niewielkiej utraty masy ciała, jak również ułatwia jej utrzymanie, mechanizm tego działania dotychczas nie został do końca wyjaśniony.
- Pobudza aktywność układu fibrynolitycznego.
Metformina a odchudzanie
Podczas terapii cukrzycy metforminą obserwuje się niewielki spadek masy ciała. Lek ten sprzyja również jej utrzymaniu. Mechanizm tego działania nie jest jednak do końca wyjaśniony. Wpływ metforminy na zmniejszenie masy ciała może być związany ze zmniejszeniem apetytu, jak również nieprzyjemnymi dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego, jak uczucie pełności, przelewania w jamie brzusznej, nudności wymioty, czy też metaliczny posmak. Zmniejszenie masy ciała związane jest z niechęcią do przyjmowania pokarmów i tym samym zmniejszonym dostarczaniem kalorii wraz z pożywieniem, co skutkuje deficytem energetycznym.
Metformina – skutki uboczne
Najczęstsze działania niepożądane związane ze stosowaniem metforminy związane są z układem pokarmowym. Obejmują przede wszystkim nudności, wymioty, wzdęcia, bóle brzucha, uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej i biegunki. Warto wiedzieć, że objawy te pojawiają się nie tylko na początku terapii, lecz mogą wystąpić nawet po wielu latach stosowania leku. Biegunki po metforminie są jednak zazwyczaj łagodne. Zaburzenia żołądkowo-jelitowe można załagodzić, zażywając lek razem z posiłkiem. Na skutek stosowania metforminy może również pojawić się metaliczny posmak w ustach.
Metformina przyczynia się też do zmniejszenia wchłaniania witaminy B12.
Najpoważniejszym, choć bardzo rzadkim skutkiem ubocznym stosowania metforminy jest kwasica mleczanowa. Zwykle zaczyna się łagodnie od niespecyficznych objawów takich, jak złe samopoczucie, nasilone uczucie senności, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, bóle mięśni, czy utrudnione oddychanie. Następnie mogą wystąpić takie objawy, jak hipotermia, niedociśnienie i zaburzenia rytmu serca.
Z racji tego, że metformina nie wpływa na wydzielanie insuliny, nie powoduje hipoglikemii. Może jednak zwiększać jej ryzyko w sytuacji, gdy dodatkowo stosowana jest insulina lub inne leki przeciwcukrzycowe mające wpływ na wydzielanie insuliny.
Metformina a alkohol
Chociaż większość osób stosujących leki przeciwcukrzycowe nie musi całkowicie rezygnować z alkoholu, to jednak powinny one ograniczać jego spożywanie. To ważne, aby omówić swoją indywidualną sytuację z lekarzem prowadzącym. Spożywanie alkoholu może skutkować wystąpieniem hipoglikemii z opóźnieniem. Może do niej dojść nawet po 24 godzinach od zakończenia spożywania alkoholu. Dodatkowo alkohol może maskować objawy hipoglikemii. Stosując metforminę, pamiętaj również, aby unikać alkoholi zawierających duże ilości cukrów takich, jak likiery, czy słodkie wina.
Metformina – jak wygląda dawkowanie?
Dawkowanie metforminy ustalane jest indywidualnie przez lekarza prowadzącego na podstawie wartości stężeń glukozy we krwi. Leki z metforminą dostępne są w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu, które stosuje się 2 – 3 razy dziennie oraz tabletek o przedłużonym uwalnianiu, stosowanych raz dziennie, zwykle podczas kolacji. Maksymalna dawka dobowa metforminy w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu to 2 g. W przypadku, gdy istnieje konieczność stosowania wyższych dawek metforminy, zalecane są leki o natychmiastowym uwalnianiu.
Metformina a berberyna
Berberyna to substancja pochodzenia roślinnego o dużym potencjale prozdrowotnym. Przeprowadzone dotychczas badania sugerują, że suplementacja berberyny może przyczyniać się do poprawy insulinowrażliwości, obniżenia stężenia glukozy we krwi, obniżenia skurczowego ciśnienia krwi, poziomu trójglicerydów oraz masy ciała. Nadal jednak potrzeba bardziej szczegółowych badań, które dostarczą informacji o wpływie berberyny na gospodarkę węglowodanową, działaniach niepożądanych oraz pozwolą ustalić dawkę terapeutyczną.
Jeśli stosujesz metforminę, nie włączaj samodzielnie suplementacji preparatami zawierającymi berberynę. Połączenie takie może prowadzić do zbyt dużego obniżenia poziomu glukozy we krwi, co może skutkować hipoglikemią. Pamiętaj, aby stosowanie wszelkich suplementów diety wpływających na gospodarkę węglowodanową skonsultować uprzednio z lekarzem prowadzącym.
Metformina w ciąży
Zalecaną formą terapii cukrzycy u kobiet w ciąży jest insulinoterapia. Chociaż badania na zwierzętach nie wykazały związku pomiędzy poważnymi wadami wrodzonymi lub ryzykiem poronienia podczas stosowania metforminy, to jednak dane te są ograniczone i nie pozwalają określić ryzyka tych działań niepożądanych u płodu.
Metformina a witamina B12
Metformina zmniejsza wchłanianie witaminy B12. Obniżenie stężenia witaminy B12 w surowicy może być obserwowane już po 3 miesiącach stosowania leku. Natomiast objawy niedoboru mogą wystąpić dopiero po kilku latach zażywania leku. Zbyt niski poziom witaminy B12 może skutkować anemią. Jest ona jednak szybko odwracalna po włączeniu suplementacji preparatami witaminy B12. Jeśli stosujesz metforminę pamiętaj, że warto co 2 – 3 lata monitorować poziom witaminy B12 w surowicy.
Metformina – zamienniki
Metformina jest aktualnie jedynym dostępnym lekiem z grupy biguanidów. Nie istnieją obecnie również preparaty zawierające substancje o dokładnie takim samym działaniu jak metformina. Dostępne są inne doustne leki przeciwcukrzycowe, jednak różnią się one mechanizmem działania, ryzykiem wywołania hipoglikemii oraz działaniami niepożądanymi. Wszystkie leki dostępne są jedynie na receptę.
Metformina jest popularnym lekiem i występuje pod wieloma nazwami handlowymi. Pamiętaj, że posiadając receptę na dany preparat handlowy, masz prawo wykupić w aptece dowolny zamiennik – tzn. lek w takiej samej dawce, postaci oraz w tej samej ilości jednostek dawkowania.
Bibliogrofia:
1.Metformax 500, Charakterystyka Produktu Leczniczego
2.Glucophage XR 750 mg, Charakterystyka Produktu Leczniczego
3.Gumprecht J., Długaszek M., Niemczyk A,., Pyryt M., Olszańska E., Gubała M., Tyrała K., Kwiendacz H., Nabrdalik K. Czy należy obawiać się niedoborów witaminy B12 w trakcie leczenia metforminą? Diabetologia Praktyczna 2016,2(6): 225-229
4. Mróz M., Pastusiak K., Bogdański P. Potencjalne możliwości wykorzystania berberyny w przeciwdziałaniu insulinooporności i w cukrzycy typu 2. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej 2021,75(1): 790-801
mgr farm. Patrycja Jakimik Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.
NowaFarmacja.pl
Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Uczestniczy w licznych szkoleniach z zakresu opieki farmaceutycznej. Na co dzień pracuje jako farmaceuta w aptece, gdzie z pasją i zaangażowaniem dzieli się swoją wiedzą z pacjentami.