Kiła – jakie są objawy i leczenie u mężczyzn i kobiet?

Spis Treści

Czym jest kiła?

Kiła, bardziej znana jako syfilis, to choroba zakaźna wywoływana przez bakterie. Czynnikiem etiologicznym choroby jest krętek blady Treponema pallidum. Do transmisji zakażenia najczęściej dochodzi w wyniku niezabezpieczonego stosunku seksualnego z osobą chorą. Niemniej jednak możliwe jest również przeniesienie zakażenia przez krew, kontakt z zakażonym materiałem biologicznym, jak również transmisja zakażenia drogą łożyskową z matki na płód. Ze względu na sposób przeniesienia zakażenia wyróżnia się kiłę nabytą (wczesną i późną), do której dochodzi na skutek przeniesienia zakażenia drogą płciową lub przez krew oraz kiłę wrodzoną, rozwijającą się w wyniku zakażenia płodu od chorej matki. Warto wiedzieć, że zachorowanie na kiłę zwiększa ryzyko zachorowania na inne choroby weneryczne.

Czas wylęgania choroby, czyli okres od momentu zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów chorobowych wynosi od 9 do 90 dni. Najczęściej wynosi jednak ok. 21 dni. Kiła jest chorobą o wysokim stopniu zakaźności. Niekiedy choroba ta może mieć przebieg utajony, a do wyleczenia dochodzi samoistnie. Niemniej jednak w wyniku choroby może także dojść do poważnych powikłań narządowych. Kiła jest chorobą, której zdecydowanie nie należy lekceważyć. Należy pamiętać o zachowaniu profilaktyki przeciwko zachorowaniu na kiłę, jak również odpowiednim postępowaniu w przypadku podejrzenia ryzyka możliwości zakażenia się tą chorobą.

Podstawową metodą profilaktyki zachorowania na kiłę jest unikanie ryzykownych kontaktów seksualnych. Rozumie się przez to unikanie kontaktów seksualnych z osobami, których historia zdrowotna nie jest nam znana. Warto również pamiętać, że ryzyko zakażenia chorobami wenerycznymi wzrasta wraz z ilością partnerów seksualnych. Decydując się jednak na podjęcie aktywności seksualnej z osobą o nieznanej przeszłości zawsze należy pamiętać o stosowaniu prezerwatyw. Stanowią one nie tylko metodę antykoncepcji, ale również zmniejszają ryzyko zakażenia chorobami przenoszonymi drogą płciową. Niemniej jednak należy podkreślić, że nie eliminują one całkowicie ryzyka przeniesienia zakażenia, ale znacznie je zmniejszają.

Jakie są objawy kiły?

Ze względu na stopień zaawansowania choroby, który jest związany z czasem jej trwania oraz występującymi zmianami, kiłę dzieli się na kiłę wczesną oraz kiłę późną. O kile wczesnej mówi się w okresie do roku od momentu zachorowania, natomiast kiłą późną określa się chorobę trwającą powyżej roku. Dodatkowo, kiłę wczesną rozróżnia się na kiłę pierwotną, kiłę późną oraz wczesną utajoną. Z kolei kiłę późną dzieli się na kiłę późną utajoną oraz kiłę trzeciego okresu.

Kiłą pierwotną określa się okres od 3 do 9 tygodni od zakażenia. Charakterystyczne dla tego okresu choroby jest wystąpienie objawu pierwotnego. Pojawia się on w miejscu, gdzie bakterie przeniknęły do organizmu. Objaw pierwotny występuje w postaci stwardnienia pierwotnego. Jest to pojedyncze, niebolesne owrzodzenie, które zwykle przybiera owalny kształt. Charakteryzuje się gładkimi i równymi brzegami. Obecna jest niewielka ilość wydzieliny surowiczej. U kobiet objaw pierwotny może występować w pochwie, na wargach sromowych, łechtaczce, spoidle tylnym, bądź też w obrębie szyjki macicy. U mężczyzn natomiast zwykle pojawia się w rowku zażołędnym, a niekiedy może występować także w obrębie ujścia cewki moczowej. Warto pamiętać, że wydzielina wydobywająca się z owrzodzenia zawiera dużą ilość krętków, a kontakt z nią stanowi spore ryzyko przeniesienia zakażenia. Na tym etapie choroby dochodzi też do powiększenia węzłów chłonnych.

Kiła wtórna występuje od 9. do 16. tygodnia od zakażenia. Charakterystyczne dla tego etapu choroby jest występowanie osutek. Osutka wczesna występuje w postaci plam lub grudek. Zmiany występują w dużej ilości i cechuje je symetria. Zmiany są powierzchowne i odizolowane (nie zlewają się w skupiska). Zwykle są podobnej wielkości i kształtu. Objaw ten utrzymuje się przez kilka dni, rzadziej tygodni, a następnie samoistnie ustępuje, nie pozostawiając śladu na skórze. W późniejszym okresie może pojawić się także osutka nawrotowa. Chociaż jest mniej obfita w porównaniu do osutki wczesnej, to jednak zmiany utrzymują się przez dłuższy czas, a po ich ustąpieniu możliwe jest pozostawienie blizn. Zmiany skórne mają postać grudek, krost i plam różniących się wielkością oraz kształtem. Może dochodzić do ich grupowania. Osutce nawrotowej towarzyszą zmiany na błonach śluzowych oraz w obrębie węzłów chłonnych. Dodatkowo, pojawiają się objawy grypopodobne, może wystąpić angina kiłowa. Częstym objawem jest kruchość i łamliwość paznokci. Pojawia się też łysienie kiłowe, które może występować w postaci ogniskowej lub rozlanej. W przebiegu łysienia kiłowego nie dochodzi do bliznowacenia cebulek, dlatego też wskutek prawidłowego leczenia choroby, proces ten jest odwracalny. Kolejnym charakterystycznym dla kiły objawem jest bielactwo kiłowe. Objaw ten z większą częstotliwością występuje u kobiet. Występujące zmiany mają kształt owalny i pojawiają się zwykle na szyi i karku.  Ustępują one samoistnie. 

O kile późnej mówi się, gdy od zakażenia minęły ponad 2 lata. Występuje ona u osób, które nie podjęły wcześniejszego leczenia, bądź też u których leczenie okazało się nieskuteczne. Zmiany występujące na tym etapie mogą obejmować różne układy i narządy. Możliwe jest wystąpienie:

• zmian skórnych o charakterze guzkowo-pełzakowatym lub guzkowo-wrzodziejącym,
• zapalenia kilakowego w obrębie kości i stawów oraz narządów wewnętrznych (żołądka, wątroby, płuc, jąder),
• kiły sercowo-naczyniowej,
• zapalenia mięśnia sercowego,
• kiły oponowej,
• kiły oponowo-naczyniowej mózgu i rdzenia kręgowego,
• kiły kilakowej mózgu i rdzenia kręgowego,
• kiły miąższowej.

Sprawdź również: Wirus HIV – test, leczenie i profilaktyka

Kiła wrodzona

Innym rodzajem kiły jest kiła wrodzona. Rozwija się ona na skutek zakażenia przezłożyskowego od matki do płodu. W wyniku zakażenia płodu dochodzi do choroby o charakterze wielonarządowym. Niemniej jednak, u kobiet ciężarnych, które nie podjęły leczenia, nawet w 40% przypadków dochodzi do poronienia.

W obrębie kiły wrodzonej wyróżnia się kiłę wrodzona wczesną oraz kiłę wrodzoną późną. Kiła wrodzona wczesna występuje u noworodków oraz dzieci do 2. roku życia. Pierwsze zmiany obserwowane są między 3. a 7. tygodniem życia. W przypadku kiły pierwotnej nie występuje objaw pierwotny. Zmiany skórne maja charakter wielopostaciowy. Ok. 10. tygodnia życia dziecka pojawiają się zmiany kostno-stawowe. Często występuje porażenie Parrota oraz kiłowe zapalenie okostnej i szpiku. Obserwuje się także zmiany w obrębie innych narządów wewnętrznych. Może wystąpić hepatosplenomegalia, małopłytkowość, anemia hemolityczna, kłębuszkowe zapalenie nerek, czy zapalenie jąder. Kiła układu nerwowego u małych dzieci najczęściej ma charakter bezobjawowy. Może jednak dochodzić do zapalenia siatkówki i naczyniówki.

Kiła późna wrodzona początkowo przebiega bezobjawowo, a pierwsze objawy obserwuje się między 8. a 14. rokiem życia. W wyniku choroby występują zmiany kostne. Charakterystyczne są kwadratowa czaszka, podniebienie gotyckie, nos lornetkowy lub siodełkowaty, guzy Parrota, szablaste podudzia, czy stawy Cluttona. Pojawiają się też zmiany na paznokciach. Choroba obejmuje również układ nerwowy, prowadząc do młodzieńczego porażenia postępującego oraz wiądu rdzenia. Może dochodzić także  do zaniku nerwu wzrokowego, powstawania blizn w naczyniówce oraz śródmiąższowego zapalenia rogówki. Kiła może być też przyczyną głuchoty kiłowej oraz zmian uzębienia (zęby Hutchinsona i Fourniera).

Jak leczy się kiłę?

Ze względu na to, że kiła jest chorobą bakteryjną, w jej leczeniu wykorzystuje się antybiotyki. Podstawowym lekiem stosowanym w terapii tej choroby jest penicylina. Konieczne jest stosowanie odpowiednio dużych dawek, które zapewnią dostatecznie wysoki poziom antybiotyku w surowicy krwi. Dawkowanie uzależnione jest od rodzaju kiły. Poza penicyliną, w leczeniu kiły wykorzystuje się także takie antybiotyki, jak tetracyklina, doksycyklina i erytromycyna. Leczenie trwa od 14 do 30 dni. W przypadku kiły układu nerwowego konieczne jest zapewnienie odpowiedniego stężenia antybiotyku również w płynie mózgowo-rdzeniowym. W tym celu wykorzystuje się penicylinę krystaliczną, penicylinę prokainową oraz chloramfenikol. U kobiet w ciąży w terapii kiły wykorzystuje się penicylinę prokainową lub erytromycynę. W drugiej połowie ciąży rozpoczyna się leczenie profilaktyczne.

Noworodki urodzone przez matki chorujące na kiłę otrzymują penicylinę w odpowiednio dobranej dawce.

Jak można się zakazić kiłą?

Kiła należy do chorób przenoszonych drogą płciową. Do zakażenia najczęściej dochodzi właśnie na skutek niezabezpieczonego stosunku seksualnego z osobą chorującą na kiłę. Przeniesienie zakażenia następuje w wyniku przedostania się krętków bladych przez uszkodzoną skórę lub nieuszkodzoną błonę śluzową. Do transmisji zakażenia może dojść także poprzez łożysko. Wówczas u nowonarodzonego dziecka mamy do czynienia z kiłą wrodzoną. Ryzyko przeniesienia zakażenia z matki na dziecko jest większe, kiedy u chorej matki nie wdrożono leczenia. Możliwe jest także przeniesienie zakażenia przez krew podczas transfuzji. Obecnie jednak takie przypadki są marginalne. Wynika to ze stosowania wysoce restrykcyjnych procedur w odniesieniu do materiałów przeznaczonych do transfuzji. Ryzyko zakażenia występuje także podczas pocałunków z osobą zakażoną.

Ze względu na fakt, że najczęstszą drogą przeniesienia zakażenia są stosunki seksualne z osobą chorą, zwiększone ryzyko zachorowania na kiłę, jak również inne choroby przenoszone drogą płciową, występuje u osób mających wielu partnerów seksualnych i nie stosujących mechanicznej antykoncepcji (np. prezerwatywy).

Piśmiennictwo:

1. Jakubowicz O. Kiła – realne zagrożenie – część I. Nowiny Lekarskie 2009, 78(5-6): 335-338
2. Janier M. Hegyi V. Dupin N. Unemo M. Tiplica G. Potocnik M. French P. Patel R. Europejskie zalecenia diagnostyczne i lecznicze dotyczące kiły 2014. Przegl Dermatol 2015, 102: 459-475