Jakie są objawy łojotokowego zapalenia skóry?

Łojotokowe zapalenie skóry – skąd się bierze?

Łojotokowe zapalenie skóry dotyczy ok. 3 % populacji. Jest to choroba, która może występować w każdej grupie wiekowej, natomiast szczyt zachorowań przypada na okres pokwitania oraz po 50. roku życia.

Przyczyny występowania tej choroby nie są jednoznacznie określone, jednak specjaliści są pewni co do tego, że główną przyczynę łojotokowego zapalenia skóry stanowi nadczynność gruczołów łojowych oraz zaburzony proces odnowy komórek naskórka, w wyniku którego dochodzi do przyspieszonego rogowacenia.

Skład oraz ilość wydzielanego łoju są różne w różnych okresach życia, co związane jest m.in. ze zmianami hormonalnymi. Hormonami, które nasilają pracę gruczołów łojowych są androgeny, czyli męskie hormony płciowe. Niemowlęca postać ŁZS powstaje w wyniku stymulacji androgenami matki gruczołów łojowych. Natomiast zwiększone wydzielanie hormonów płciowych w okresie dojrzewania odpowiada za zwiększoną częstość zachorowań u młodzieży. Zmiany pojawiają się w miejscach o największym zagęszczeniu gruczołów łojowych, a więc na twarzy, owłosionej skórze głowy, plecach oraz klatce piersiowej.

Poza sytuacjami, kiedy dochodzi do fizjologicznego zwiększenia wydzielania hormonów płciowych, ich wzmożona sekrecja może mieć również miejsce w przypadku zaburzeń endokrynologicznych związanych z hiperandrogenemią. ŁZS częściej występuje również u osób cierpiących na chorobę Parkinsona, padaczkę, z porażeniem nerwu twarzowego. ŁZS wiązane jest także z zaburzeniami immunologicznymi, co tłumaczy częste występowanie tej choroby u chorych na AIDS.

Ogromne znaczenie w patogenezie ŁZS ma również grzyb Malassezia furfur. Grzyb ten wchodzi w skład fizjologicznej flory skóry, jednak u osób chorujących na łuszczycowe zapalenie skóry obserwuje się jego występowanie w zwiększonej ilości.

Łojotokowe zapalenie skóry – najczęstsze objawy

Objawy łojotokowego zapalenia skóry są nieco odmienne w różnych grupach wiekowych. Wyróżnia się postać niemowlęcą oraz postać dorosłych. ŁZS może przebiegać z różnym stopniem nasilenia.

U niemowląt choroba ta występuje zwykle pod postacią łojotokowego zapalenia skóry głowy, zwanego potocznie ciemieniuchą. Zazwyczaj pojawia się ona między 2. a 10. tygodniem życia dziecka, chociaż znane są przypadki występowania tej dermatozy nawet u dzieci 2 – 3 – letnich. Zmiany zlokalizowane są na owłosionej skórze głowy i mają postać tłustych, miękkich łusek na podłożu rumieniowym. Skutecznym sposobem na ciemieniuchę jest natłuszczanie owłosionej skóry głowy dziecka przed kąpielą, co ma na celu zmiękczenie łusek i ułatwienie ich usunięcia, a następnie łagodne wyczesywanie miękką szczotką. Niekiedy zmiany mogą dotyczyć całej skóry owłosionej, fałdów, bądź też okolic narządów płciowych.

U osób dorosłych zmiany pojawiają się przede wszystkim na owłosionej skórze głowy, twarzy, plecach oraz klatce piersiowej. Początkowo dochodzi do nadmiernego złuszczania naskórka. W dalszym etapie może dojść do wystąpienia dobrze odgraniczonych, nieregularnych plam rumieniowych, pojawiają się także nawarstwione żółte strupki z możliwym surowiczym wysiękiem. Zmiany zlokalizowane w okolicy pach, pachwin, narządów płciowych, pod piersiami mają zwykle czerwony, rozlany charakter, co może być przyczyną mylenia ŁZS z innymi dermatozami. Jeśli chodzi o zmiany na owłosionej skórze głowy, to w zależności od nasilenia objawów może być obecne jedynie drobne złuszczanie, bądź też rozlane zmiany zapalne obecne na całej powierzchni.

Charakterystycznym objawem choroby jest występujący z różnym nasileniem świąd. Zmiany, w wyniku których dochodzi do zaczopowania ujść gruczołów przywłośnych oraz mechaniczne uszkodzenie wskutek drapania, mogą być przyczyną przerzedzenia włosów i brwi.

Łojotokowe zapalenie skóry jest chorobą przewlekłą, charakteryzującą się występowaniem okresów remisji oraz nawrotów. Sprawia to, ze terapia tej choroby może przysparzać trudności, ponieważ mimo stosowanego leczenia, objawy powracają, co może zachwiać wiarę pacjenta w skuteczność terapii. Jednak warto podkreślić, że niezwykle ważna jest systematyczność oraz kontynuowanie zaleconego przez dermatologa leczenia nawet, jeśli objawy powracają. Warto również wiedzieć, jakie czynniki wpływają na zaostrzenie choroby. Do czynników tych należą stres i zimno. To tłumaczy, dlaczego częściej objawy pojawiają się w miesiącach jesiennych i zimowych. Innymi czynnikami prowadzącymi do zaostrzenia choroby jest nieodpowiednia dieta z niedoborem cynku, selenu oraz witamin z grupy B, spożywanie alkoholu, nieodpowiednia higiena, charakteryzująca się np. nadmiernym i agresywnym usuwaniem warstwy łoju.

Piśmiennictwo:

1. Buczek A., Wcisło-Dziadecka D., Sierant K., Brzezińska-Wcisło L. Co nowego w etiologii i terapii łojokotowego zapalenia skóry. Post N Med. 2018 XXXI(1A): 49-54

2. Brzezińska-Wcisło L., Wcisło-Dziadecka D., Lis-Święty A., Trzmiel D. Łupież i łojotokowe zapalenie owłosionej skóry głowy – patogeneza, obraz kliniczny oraz aspekty terapeutyczne. Post Dermatol Alergolol 2007; XXIV (2): 59-64

3. Gary W. Clark, Sara M. Pope, Khalid A. Jaboori. Diagnosis and treatment of seborrheic dermatitis. American Family Physician, 2015; 91 (3): 185–190