Jak rozpoznać i radzić sobie z zapaleniem błony śluzowej żołądka. Poradnik dla każdego

Co to jest nieżyt żołądka?

Katar żołądka to uszkodzenie warstwy komórek wyścielającej wnętrze żołądka. Choroba ta może mieć różny przebieg, często nie dając objawów lub objawiając się w sposób niecharakterystyczny. Przyczyną mogą być bakterie, ale też szkodliwe substancje, np. alkohol i środki przeciwbólowe. Czynniki wywołujące zapalenie błony śluzowej żołądka to:

• Bakteria Helicobacter pylori,
• Aspiryna i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne,
• Alkohol,
• Żółć, np. przez refluks żółciowy po operacjach żołądka,
• Suplementy potasu i żelaza,
• Choroba Leśniowskiego – Crohna i inne nieinfekcyjne choroby zapalne,
• Infekcje grzybicze, pasożytnicze i wirusowe.

Zapalenie błony śluzowej żołądka – objawy

W przypadku ostrego nieżytu żołądka objawy pojawiają się szybko, ale i szybko ustępują. Zazwyczaj trwają one maksymalnie kilka dni. Wśród symptomów pojawiają się: nudności, bóle brzucha, wymioty, biegunka. Nadmierna utrata wody może stać się przyczyną zawrotów głowy i omdleń spowodowanych przez odwodnienie.

W przypadku przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka często nie ma żadnych objawów albo są one niecharakterystyczne. W początkowej fazie proces zapalny w obrębie śluzówki stymuluje komórki nabłonka do nadkwaśności, czyli wzmożonego wydzielania kwasu solnego. Może to doprowadzić do takich objawów jak nudności, wzdęcia, zaparcia, kwaśne odbijanie i bóle na czczo. Przy długotrwałym stanie zapalnym zanika prawidłowa błona śluzowa żołądka. Pojawia się wtedy niestrawność, odbijanie kwaśną treścią oraz treścią o nieprzyjemnym zapachu, zaparcia i biegunka.

Przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka

W diagnostyce przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka najważniejsze jest badanie gastroskopowe, które polega na wprowadzeniu do żołądka przez usta, gardło i przełyk miękkiego endoskopu. Jest on wyposażony na końcu w źródło światła, tor wizyjny i tor do wprowadzania przyrządów. Dzięki temu badaniu możliwa jest wizualna ocena stanu błony śluzowej żołądka i pobranie jej wycinków. Wysyła się je na badanie histopatologiczne, określające typ i stopień zapalenia.

Przewlekłe zapalenie żołądka może doprowadzić do krwawień i krwotoków, zniekształcenia ścian żołądka i zaniku błony śluzowej. To schorzenie można rozpoznać po bólach w dołku podsercowym pojawiających się kilka godzin po posiłku, niestrawności, bólach głodowych i uczuciu pełności w nadbrzuszu. Bardzo ważne w leczeniu jest zrezygnowanie z silnych leków i używek, by chronić błonę śluzową.

Ostre zapalenie żołądka

Ostry nieżyt żołądka wywoływane jest przez czynniki, które dostały się do organizmu, takie jak toksyny, grzyby, wirusy i bakterie, ale najczęściej powodem tego rodzaju nieżytu żołądka są niesteroidowe leki przeciwzapalne, m.in. aspiryna i tabletki przeciwbólowe. Hamują one aktywność cykloogenazy, czyli enzymu uczestniczącego w syntezie substancji osłaniających błonę śluzową. Bariera ochronna żołądka zostaje tym samym osłabiona.

Kto jest szczególnie narażony na ostre zapalenie żołądka? Oto czynniki ryzyka:

• Nadużywanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, zwłaszcza przyjmowanie kilku leków z tej samej grupy,
• Przyjmowanie zbyt dużych dawek leków,
• Wystąpienie w przeszłości owrzodzenia lub zapalenia błony śluzowej żołądka,
• Wiek powyżej 60 roku życia,
• Choroby przewlekłe.

Zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka

Najczęściej przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka spowodowane jest przez bakterię Helicobacter pylori, ale zdarza się, że przyczynę stanowi proces autoimmunologiczny. Uczestniczą w nim przeciwciała skierowane przeciwko komórkom okładzinowym błony śluzowej i przeciw białku wytwarzanemu w komórkach błony śluzowej żołądka. Symptomy ujawniają się dopiero wraz z wystąpieniem niedokrwistości, wywołanej przez zaburzenie wchłaniania witaminy B12.

Do objawów należą: bladość powłok skórnych, duszność i osłabienie. Zaburzenia neurologiczne obserwowane przy zanikowym zapaleniu błony śluzowej żołądka to zaburzenia czucia i równowagi, nieodczuwanie wibracji i dotyku, pieczenie języka, brak smaku, drętwienie kończyn. Leczenie odbywa się poprzez suplementację witaminy B12 – domięśniowo lub podskórnie, gdyż zanik błony śluzowej jest w tym wypadku nieodwracalny. Autoimmunologiczne zapalenie żołądka zwiększa ryzyko rozwoju chłoniaka i nowotworu. 

Nadżerkowe zapalenie błony śluzowej żołądka

Nadżerka na żołądku objawia się w sposób podobny do wrzodów żołądka, czyli poprzez ból nadbrzusza, zgagę i uczucie ciężkości. Przyczynę nadżerkowego zapalenia błony śluzowej mogą stanowić infekcje, ale też leki, oparzenia i urazy. Nadżerką określa się miejscowy ubytek w ścianie żołądka, prowadzący do stanu zapalnego i dokuczliwych objawów zapalenia żołądka. Rozpoznanie nadżerki na żołądku jest możliwe wyłącznie na podstawie obrazu śluzówki w gastroskopii.

Leki na nieżyt żołądka

Lek na nieżyt żołądka stanowią inhibitory pompy protonowej. Omeprazol i pantoprazol łagodzą objawy zapalenia błony śluzowej żołądka, ponieważ zmniejszają one produkcję kwasu żołądkowego. Blokery receptorów histaminowych H2, takie jak ranitydyna i famotodyna to leki na zgagę, które hamują produkcję kwasu solnego i zmniejszają tym samym kwasowość soku żołądkowego. Leki zobojętniające natomiast pomagają doraźnie, neutralizując kwas żołądkowy. Kiedy doskwiera nieżyt żołądka, leki na żołądek bez recepty to właśnie te zobojętniające.

Zioła na zapalenie błony śluzowej żołądka

W ostrym nieżycie żołądka ulgę przynieść mogą napary ziołowe, zwłaszcza z rumianku i szałwii. Liść babki lancetowatej przyspiesza gojenie się błon śluzowych, a zawarte w roślinie polisacharydy osłaniają śluzówkę przewodu pokarmowego. W profilaktyce i w terapii zakażenia Helicobacter pylori zaleca się naturalne surowce pochodzenia pszczelego, w szczególności propolis. Posiada on właściwości lecznicze i bakteriostatyczne, a także wspomaga gojenie się ran. Korzeń prawoślazu to zaś kolejne zioło osłaniające błony śluzowe.

Katar żołądka – dieta

W ciągu pierwszej doby od wystąpienia objawów konieczne jest zastosowanie głodówki i uzupełnianie płynów, aby nie dopuścić do odwodnienia. Powinno się pić zwłaszcza wodę niegazowaną, napary z ziół i ewentualnie słabą herbatę bez cukru. Od drugiej doby można stopniowo rozszerzać dietę, wprowadzając do jadłospisu rozcieńczone soki warzywno – owocowe. W 3 – 4 dniu od pojawienia się objawów można wprowadzić lekkostrawne pokarmy, przykładowo: gotowaną marchewkę, biały ryż, chude gotowane mięso.

Jak zregenerować błonę śluzową żołądka?

Do czasu wyleczenia kataru żołądka, należy przestrzegać pewnych zasad:

• Jedzenie powoli i dokładne przeżuwanie,
• Unikanie zbyt gorących i zbyt zimnych posiłków,
• Unikanie potraw słonych, pikantnych i słodkich,
• Jedzenie mniejszych porcji w krótszych odstępach czasu,
• Wybieranie posiłków lekkostrawnych,
• Rezygnacja z kawy, czarnej herbaty, alkoholu i nikotyny,
• Unikanie tłustych mięs i ryb,
• Unikanie smażonych potraw, ciast i tłustych przetworów mlecznych,
• Rezygnacja z pieczywa razowego, świeżego chleba (lepszy jest wówczas czerstwy) i świeżych warzyw/owoców.

Czy zapalenie błony śluzowej żołądka jest wyleczalne?

Leki na zapalenie błony śluzowej żołądka i odpowiednia dieta sprawiają, że przypadłość ta jest wyleczalna, ale trzeba się liczyć z ryzykiem jej nawrotów albo przewlekaniem się procesu zapalnego. Szczególnie ostry nieżyt żołądka jest uleczalny, najczęściej wystarczy w tym celu leczenie zachowawcze w postaci spożywania dużych ilości płynów i powstrzymania się od jedzenia. Leczenie przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka zależy głównie od jego przyczyny, np. jeśli odpowiada za nie bakteria Helicobacter pylori, wówczas stosuje się leczenie mające na celu jej usunięcie.

Bibliografia:

1. Grzywińska U. i wsp.: Zapalenie błony śluzowej żołądka – podział, etiologia, objawy kliniczne. Nowiny Lekarskie 2007, 76, 5, 426-429.
2. Mach T. i wsp.: Zasady postępowania w dyspepsji, chorobie wrzodowej i infekcji Helicobacter pylori. Wytyczne Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce oraz European Society for Primary Care Gastroenterology. 2016.
3. https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/zoladek/50792,zapalenie-blony-sluzowej-zoladka (dostęp dn. 22.03.2024 r.)
4. Garg B. i wsp.: Histopathological analysis of chronic gastritis and correlation of pathological features with each other and with endoscopic findings. Pol J Pathol 2012; 3: 172-178.
5. Muszyński J. i wsp.: Gastritis – facts and doubts. Gastroenterology Rev 2016.

dr Bartek Kulczyński Dyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu

NowaFarmacja.pl

Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.

Dowiedz się więcej...