Co dziesiąta kobieta odczuwa bardzo silnie bóle miesiączkowe, co uniemożliwia jej normalne funkcjonowanie.
Dolegliwości związane z miesiączką występują pod postacią pierwotnego i wtórnego bolesnego miesiączkowania.
Pierwotne bolesne miesiączkowanie rozpoznaje się wówczas, kiedy bóle podbrzusza lub/i okolicy krzyżowo-lędźwiowej pojawiają się 6-12 miesięcy po pierwszej w życiu miesiączce (menarche) i nie są związane z żadną zmianą patologiczną narządu rodnego. Natomiast wtórne bolesne miesiączkowanie występuje zazwyczaj u kobiet starszych i jest związane z rozmaitymi zmianami chorobowymi w obrębie narządu rodnego. 
Z objawów towarzyszących bolesnemu miesiączkowaniu, które jeszcze bardziej negatywnie wpływają na samopoczucie pacjentki, należy wymienić: bóle i zawroty głowy, ogólne osłabienie, senność, biegunki, zaparcia, nudności i wymioty. Objawy te nie są rzadkością: stwierdza się je u ok. 40% dorosłych kobiet, z czego aż u 10% występują dolegliwości o tak dużym nasileniu, że co miesiąc kobiety zmuszone są do pozostania w łóżku przez 1-3 dni. Tym samym bolesne miesiączkowanie zaburza normalne życie kobiety i często staje się przyczyną absencji chorobowej w szkole i pracy.
Jakie są przyczyny bólu
Aby skutecznie walczyć z bólem, należy poznać jego przyczynę. Skąd zatem bierze się ból podczas miesiączki? Oprócz zmian chorobowych w obrębie narządu rodnego, takich jak na przykład: mięśniaki macicy, endometrioza lub adenomioza, ból podczas krwawienia miesiączkowego związany jest ze wzrostem stężenia mediatorów procesu zapalnego – prostaglandyn1,4. Prostaglandyny oraz tromboksan A2 są odpowiedzialne za silne skurcze macicy, jak również za skurcz mięśniówki naczyń krwionośnych doprowadzających krew do narządu rodnego. Zmniejszenie przepływu krwi jest związane z przejściowym niedotlenieniem tkanek, którego skutkiem jest odczuwany przez kobiety ból.
Dostępne sposoby łagodzenia bólu
Wiele pacjentek, zanim sięgnie po tabletkę przeciwbólową, próbuje domowych sposobów radzenia sobie z bólem. Dość popularne są między innymi: masaże brzucha z zastosowaniem olejku lawendowego o silnym działaniu rozkurczowym, napary ziołowe z rumianku rzymskiego, liści malin lub mięty stosowane 2-3 dni przed spodziewaną menstruacją. Mają one łagodne działanie rozkurczowe. Przy bolesnych miesiączkach ważna jest także odpowiednia dieta (eliminacja kofeiny i soli, suplementacja wapnia, magnezu i potasu)6. Należy unikać potraw wzdymających, ostro przyprawionych i ciężkostrawnych.
Leczenie farmakologiczne, choć tak łatwo (bo bez recepty) dostępne, już nie tylko w aptekach, powinno być szybkie i skuteczne, a takie może być wówczas, kiedy precyzyjnie lokalizuje przyczynę dolegliwości.
Jak skutecznie walczyć z bólem menstruacyjnym?
Przede wszystkim można stosować leki działające na mięsień macicy i powodujące jego relaksację. Ibuprofen, jako lek z grupy niesterydowych leków przeciwzapalnych, powoduje zmniejszenie lub/i zniesienie dolegliwości bólowych poprzez hamowanie produkcji mediatorów stanu zapalnego, do których należą prostaglandyny i tromboksan. Jego skuteczność została udowodniona podczas przeprowadzonego w 2004 r. randomizowanego badania klinicznego z podwójnie ślepą próbą, w którym brało udział 11 ośrodków badawczych w Polsce. Wnioski, jakie sformułowano po jego zakończeniu, potwierdzają, że 400 mg ibuprofenu jest szybciej działającym i bardziej skutecznym środkiem w leczeniu pierwotnego bolesnego miesiączkowania niż drotaweryna stosowana w dawce 80 mg. Ponadto tolerancja obu leków jest porównywalna, a działania niepożądane występują rzadko i są typowe7. Ibuprofen, jako niesterydowy lek przeciwzapalny, hamuje powstawanie czynników odpowiedzialnych za skurcz naczyń. Działa więc przyczynowo.
Zatem, reasumując, ibuprofen, mimo iż nie jest zarejestrowany jako lek rozkurczowy, działa de facto poprzez rozkurcz mięśni macicy oraz naczyń krwionośnych narządu rodnego. Stąd jego większa skuteczność w leczeniu bolesnego miesiączkowania.
dr n. med. Ewa Kurowska-Mroczek
Klinika położnictwa i zdrowia kobiety, Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Medicover
Sposoby na ból menstruacyjny
Skutecznym preparatem jest ibuprofen. Bolesne skurcze pomogą też złagodzić relaksujące masaże z olejkami eterycznymi (np. lawendowy, majerankowy) lub delikatne ogrzanie okolic podbrzusza np. termoforem oraz produkty bogate w wapń i magnez, zawierające cynk oraz witaminy z grupy B, z witaminą E i kwasami omega-3. Joga, pilates lub inne ćwiczenia rozciągające mięśnie również zmniejszą nasilenie bólu. Należy unikać pokarmów, które mogą wzmagać skurcze: cukru, słonych potraw, tłustych serów oraz kawy.
PIŚMIENNICTWO
1. Slap G. Menstrual disorders in adolescence. Best Pract Res Obstet Gynaecol. 2003, 17; 75-92.
2. Harel Z. A contemporary approach to dysmenorrhea in adolescents. Pediatr Drugs. 2002, 4; 797-805.
3. Jamieson D., Steege J. The prevalence of dysmanorrhea, dyspareunia, pelvic pain and irritable bowel syndrome in primary care practices. Obstet Gynaecol. 1996, 87; 55-58.
4. Rees M., Anderson A., Demers L. et al. Prostaglandins in menstrual fluid in menorrhagia and dysme-norrhoea. Br J Obstet Gynaecol. 1984, 91; 673-680
5. Akin M., Weingand K., Hengehold D. et al. Continuous low-leweltopical heat in the treatment of dysmenorrheal. Obstet Gynaecol. 2001, 97; 343-349.
6. Balbi C., Musone R., Menditto A. et al. Influence of menstrual pain in adolescence age. Eur J Obstet Gynaecol Reprod Bilol. 2000, 91; 143-148.
7. Dębski R., Niemiec T., Mazurek M., Dębska M. Porównanie skuteczności i tolerancji 80 mg drotaweryny i 400 mg ibuprofenu u pacjentek z pierwotnym bolesnym miesiączkowaniem – badanie DOROTA. Ginekologia Pol. 2007. 78; 933-938.