Ciąża pozamaciczna - jak wyglądają jej przyczyny, objawy i leczenie?

Spis Treści

Ciąża pozamaciczna - co to jest?

Ciąża ektopowa (pozamaciczna, z łac. graviditas ectopica) po raz pierwszy została opisana już pod koniec XVII wieku, zatem nie jest to świeży problem znany medycynie. Jak wspomniano, polega ona na zagnieżdżeniu się zapłodnionej komórki jajowej poza właściwym jej miejscem, czyli poza jamą macicy. Ciąża pozamaciczna może być zlokalizowana między innymi w:

• bańce jajowodu (zdecydowana większość, bo nawet 8 na 10 przypadków ciąży pozamacicznej),
• cieśni jajowodu,
• strzępkach jajowodu,
• jamie brzusznej,
• jajniku,
• szyjce macicy.

Zdecydowanie najrzadziej ten rodzaj ciąży cechuje okolicę jajnika i sam jajnik. Ciąża ektopowa dotyczy nawet 2% wszystkich ciąż. Warto podkreślić, że od lat spada śmiertelność spowodowana ciążą ektopową i wynosi nawet mniej, niż 0,5 zgonu na 1000 przypadków. Jednak nadal jest to kilka procent (około 6%) wszystkich zgonów kobiet ciężarnych. Warto dodać, że dawniej ryzyko zgonu ciężarnej z powodu ciąży pozamacicznej wynosiło nawet powyżej 35 na 1000 osób, zatem postęp w zakresie diagnostyki i leczenia tego problemu istotnie dokonał się na naszych oczach.

Ciąża pozamaciczna – objawy

Objawy ciąży pozamacicznej mogą być niejednoznaczne, stąd też nierzadko diagnoza tego problemu bywa trudna. Nawet 9% ciężarnych cechujących się ciążą pozamaciczną może w ogóle nie odczuwać żadnych dolegliwości z nią związanych. Z kolei kolejne ponad 30% kobiet w ciąży pozamacicznej może odczuwać tylko bardzo łagodne objawy, jak tkliwość w okolicy przydatków.

Najczęstsze objawy ciąży pozamacicznej są niejednoznaczne i są to:

• bóle brzucha, tkliwość w obrębie układu rozrodczego,
• brak miesiączki (ale nie zawsze) lub jej opóźnienie,
• krwawienie z dróg rodnych, plamienia,
• wyczuwalny guz w okolicy przydatków.

Objawy, jeśli już wystąpią, to zwykle około 6-10 tygodnia ciąży. Z uwagi na fakt, że te symptomy nie są charakterystyczne, by potwierdzić ciążę ektopową należy jednocześnie wykluczyć możliwość takich chorób, jak na przykład:

• pęknięcie torbieli jajnika,
• poronienie,
• zapalenie wyrostka robaczkowego/przydatków/trzustki,
• infekcje układu moczowego.

Ciąża pozamaciczna – usg

Badaniem, które pozwala na rozpoznanie ciąży ektopowej i to już około 5-6 tygodnia, jest przezpochwowe badanie ultrasonograficzne. Należy je jednak przeprowadzać wraz z badaniem z krwi, a mianowicie badaniem stężenia podjednostki beta ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej (HCG).

Ciąża pozamaciczna – przyczyny

Dokładne przyczyny rozwoju ciąży pozamacicznej mogą nie być możliwe do określenia, w zależności od przypadku. Jednak wyróżnia się listę czynników, które niestety mogą sprzyjać rozwojowi tego problemu zdrowotnego. Istotnym czynnikiem ryzyka jest już przebyta ciąża pozamaciczna, ale także różnego rodzaju problemy z poprzednimi ciążami i/lub ich niestandardowy przebieg oraz przebyte poronienia.

Staranie się o dziecko w późnym wieku samo w sobie wiąże się z narastaniem czynników ryzyka związanych z ewentualną ciążą. Dlatego też w dużej mierze im wyższy wiek (zwłaszcza powyżej 35 lat) przyszłej matki, tym i większa możliwość rozwoju ciąży pozamacicznej. Kolejnym wymienianym w źródłach naukowych problemem, który może predysponować kobiety do ciąży ektopowej są przebyte infekcje, zwłaszcza te w obrębie jamy brzusznej i dróg rodnych. Na przykład szacuje się, że nawet połowa (!) ciąż pozamacicznych może wynikać z przebytego zakażenia Chlamydią trachomatis i związanych z nią zmian w mikrobiomie narządów rodnych. Pozostałe czynniki ryzyka rozwoju ciąży ektopowej to:

• palenie papierosów, ekspozycja na dym papierosowy,
• zaburzenia genetyczne,
• stosowanie wkładek wewnątrzmacicznych (zawierających lewongestrel),
• antykoncepcja hormonalna w tabletkach jednoskładnikowych (zawierających progestagen),
• zabieg in vitro,
• przebyte zabiegi w obrębie jamy brzusznej i dróg rodnych.

Ciąża pozamaciczna – leczenie

Większość kobiet z ciążą ektopową jest leczonych metroteksatem, czyli antagonistą kwasu foliowego. Istnieją różne protokoły leczenia tą substancją, jednak odpowiedni zostaje dobierany indywidualnie przez lekarza. Kolejnymi sposobami leczenia ciąży ektopowej są zabiegi – wycięcia lub nacięcia jajowodów, czyli laparoskopia i laparotomia. Warto jednak podkreślić, że nie wszystkie, a nawet mniejsza część ciąż pozamacicznych wymaga w ogóle leczenia. Większość z nich wchłania się samoistnie (ulega naturalnej resorpcji).

Ciąża pozamaciczna - czy można urodzić dziecko?

Niestety nie ma możliwości utrzymania ciąży pozamacicznej, ani też przeniesienia jej do właściwego jej miejsca, czyli błony śluzowej wyścielającej jamę macicy. Jedynym przypadkiem, w którym można urodzić dziecko, mimo ciąży ektopowej jest sytuacja, w której jednocześnie kobieta jest w ciąży rozwijającej się prawidłowo w jamie macicy.

Jak długo wchłania się ciąża pozamaciczna?

Jest to kwestia bardzo indywidualna, natomiast specjaliści wskazują, że już około 6 miesięcy po leczeniu ciąży ektopowej para może ponownie podejmować próby zajścia w ciążę. Natomiast co dalej po ciąży ektopowej? Szacuje się, że 6 na 10 kobiet po przebyciu ciąży pozamacicznej ma szansę na rozwinięcie ciąży wewnątrzmacicznej. Z kolei ryzyko ponownego zajścia w ciążę pozamaciczną występuje u 1 na 10 kobiet.

Literatura:

1. Sowa M. i wsp.: Ciąża ektopowa–czynniki ryzyka, diagnostyka i leczenie. Ectopic pregnancy–risk factors, diagnostics and treatment. Journal of Education, Health and Sport. 2015, 5.
2. Barnhart K. T.: Ciąża pozamaciczna. NEngl J Med 2009. 361: 379-87.
3. Słabuszewska-Jóźwia A.: Ciąża pozamaciczna – czy nadal jest to stan naglący? Postępy Nauk Medycznych. 2014, 8.
4. Jakiel G. i wsp.: Ciąża ektopowa. Przegląd Menopauzalny. 2006; 1: 61–64.