Choroby autoimmunologiczne - czym są, jakie są ich objawy i przyczyny, jak je leczyć

Spis Treści

Co to jest choroba autoimmunologiczna

Skąd tak właściwie biorą się choroby autoimmunologiczne? Aktywność układu immunologicznego zapewnia nam odporność na różnego rodzaju zakażenia. Dzięki niemu większość kontaktów z patogenami nie kończy się zachorowaniem, a nawet wówczas, gdy dojdzie do wniknięcia mikroorganizmów, bądź ich toksyn do organizmu, rozpoczyna się walka o jak najszybsze zwalczenie zakażenia i możliwie najmniejsze konsekwencje dla organizmu. Układ odpornościowy reaguje na obce antygeny. Charakteryzuje go obecność mechanizmów autotolerancji, które sprawiają, że układ odpornościowy nie jest wrażliwy na komórki własnego organizmu i zapobiegają tym samym atakowi na nie. Tak dzieje się, gdy wszystkie mechanizmy funkcjonują prawidłowo. Niestety, zdarza się również, że w wyniku pewnych zaburzeń, układ immunologiczny traktuje komórki i tkanki własnego organizmu jako zagrożenie i rozpoczyna przeciwko nim atak, którego celem jest ich zniszczenie. Wykształcają się wówczas choroby z autoagresji, czyli inaczej choroby autoimmunologiczne. Dotyczą one ok. 3-8% populacji na świecie i co ciekawe, zdecydowanie częściej cierpią na nie kobiety.

Rodzaje chorób autoimmunologicznych

Choroby autoimmunologiczne nie są jednolitą grupą chorób i wśród nich można wyróżnić choroby z autoagresji narządowo swoiste, czyli takie które ograniczone są do jednego narządu oraz układowe, które dotyczą całej tkanki, bądź też wielu narządów.

Lista chorób autoimmunologicznych

Do pierwszej grupy zaliczyć można takie choroby, jak choroby autoimmunologiczne tarczycy (choroba Hashimoto, choroba Gravesa-Basedowa), niedokrwistość złośliwą (inaczej niedokrwistość Addisona-Biermera), chorobę Addisona, miastenię, cukrzycę typu I, stwardnienie rozsiane oraz pęcherzycę zwykłą. Wśród autoimmunologicznych chorób układowych wymienić można wrzodziejące zapalenie jelita grubego, twardzinę układową, toczeń rumieniowaty układowy, pierwotną marskość żółciową wątroby. Pozostałe choroby to przykładowo:

• Choroba Crohna
• ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia
• bielactwo nabyte
• łuszczyca
• łysienie plackowate
• sarkoidoza

Przyczyny chorób autoimmunologicznych

Przyczyny chorób autoimmunologicznych to przede wszystkim zaburzenia w mechanizmach autotolerancji, a więc tych, które chronią komórki własnego organizmu przez błędnym rozpoznaniem przez układ odpornościowy jako zagrożenie. W rozwoju schorzeń autoimmunologicznych dużą rolę odgrywają czynniki genetyczne. Duże znaczenie mają także czynniki środowiskowe, a więc stosowane przez nas leki, długotrwałe i powtarzające się sytuacje stresowe, jak również nasza dieta. Co interesujące, nie rzadko zdarza się, że czynnikiem mającym udział w rozwoju chorób autoimmunologicznych jest infekcja bakteryjna lub wirusowa.

Czy choroby autoimmunologiczne są dziedziczne?

Jedną z głównych przyczyn chorób autoimmunologicznych, są czynniki genetyczne. Dlatego też skłonność do zachorowalności na choroby autoimmunologiczne jest dziedziczona. Warto jednak pamiętać, że potrzebne są tutaj także dodatkowe mechanizmy, takie jak działania leków czy też infekcje wirusowe.

Objawy chorób autoimmunologicznych

Choroby autoimmunologiczne to bardzo zróżnicowana grupa chorób, dlatego też trudno jest określić ich konkretne objawy. Zależą one bowiem ściśle od tego, z jaką chorobą są związane. Niemniej jednak szczególnie alarmujący powinien być fakt, gdy nagle u młodej, dotychczas zdrowej osoby dorosłej (w szczególności kobiety), pojawiają się objawy świadczące o dysfunkcji organizmu. Objawami, które mogą budzić niepokój są przewlekłe zmęczenie, zmiana w wyglądzie skóry, zmiana masy ciała niezwiązana z dietą, nieprzemijające bóle stawowe o niewyjaśnionej przyczynie, zwiększone pragnienie, zespół suchego oka, czy też problemy z wątrobą. Objawy te związane są z najczęściej występującymi chorobami autoimmunologicznymi. Należy jednak pamiętać, że naszą uwagę zawsze powinny zwracać nietypowe reakcje organizmu, w szczególności, gdy mają charakter przewlekły, bądź powtarzający się.

Diagnostyka chorób autoimmunologicznych – jakie badania wykonać?

Rozpoznanie choroby autoimmunologicznej zazwyczaj nie jest łatwe i zwykle wymaga co najmniej kilku wizyt u lekarza oraz wykonania szeregu badań diagnostycznych. Podstawowymi badaniami są morfologia krwi z rozmazem, ocena wskaźników stanu zapalnego oraz badanie ogólne moczu. Niekiedy pomocne może być również wykonanie proteinogramu oraz oznaczenie poziomu cholesterolu. Badania te mogą być sygnałem świadczącym o niekorzystnych zmianach zachodzących w organizmie, jednak laboratoryjna diagnostyka chorób autoimmunologicznych opiera się przede wszystkim na badaniu autoprzeciwciał. Część z nich obecna będzie we wszystkich chorobach autoimmunologicznych, zaś inne są ściśle związane z występowaniem określonej jednostki chorobowej. W diagnostyce chorób autoimmunologicznych niekiedy konieczne jest również wykonanie innych badań, np. oznaczenie poziomu hormonów (w chorobach autoimmunologicznych tarczycy, cukrzycy).

Czy można wyleczyć choroby autoimmunologiczne

Choroby autoimmunologiczne należą do grupy chorób, których wyleczenie nie jest możliwe. Jednak podjęcie leczenia i kontrola stanu zdrowia pod okiem specjalistów pomagają wielu chorym na normalną aktywność we wszystkich sferach życia.

Jak i gdzie leczyć choroby autoimmunologiczne?

W tym momencie wiele osób może zadawać sobie pytanie, kto leczy choroby autoimmunologiczne? Początek diagnostyki chorób autoimmunologicznych zwykle zaczyna się w gabinecie lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.W przypadku podejrzenia występowania takiej choroby, pacjent kierowany jest do odpowiedniej poradni specjalistycznej (w zależności od podejrzewanej choroby). Może do być poradnia diabetologiczna, endokrynologiczna, dermatologiczna, gastroenterologiczna, reumatologiczna. 

Podstawę terapii chorób autoimmunologicznych stanowi leczenie objawowe – i tak, przy chorobie Hashimoto podaje się hormony tarczycy, przy cukrzycy typu I – insulinę, a w chorobie Addisona – brakujące hormony nadnerczy. Terapia chorób autoimmunologicznych opiera się również na stosowaniu leków immunosupresyjnych, które mają zmniejszyć odpowiedź nieprawidłowo funkcjonującego układu odpornościowego. Najnowszą terapią jest terapia biologiczna. Oparta jest ona na wykorzystaniu terapii celowanej z wykorzystaniem przeciwciał, której celem jest blokada czynników powodujących objawy choroby.

Choroby autoimmunologiczne u dzieci

Pomimo, iż szczyt zachorowań na choroby autoimmunologiczne to 20-30 lat, to należy pamiętać, że wiele z nich może również pojawić się już w wieku dziecięcym. Dlatego też, nie należy bagatelizować żadnych niepokojących objawów. Dodatkowo, szczególną uwagę należy zwrócić, gdy u dzieci występuje problem ze wzrastaniem, przybieraniem na wadze, trudności w nauce, czy też w ogólnym rozwoju dziecka.

Piśmiennictwo:

1. Gołąb J., Jakóbisiak M., Lasek W. Immunologia. Wydawnictwo Naukowe PWN 2002, Warszawa
2. Szeblowska D., Hebzda A., Wojtuń S. Choroby autoimmunizacyjne w praktyce lekarskiej. Pediatr Med Rodz 2011; 7(3): 218-222