Bostonka (choroba bostońska, wirus bostoński) - objawy, przebieg, zakaźność i leczenie

Co to jest bostonka i jakie są jej przyczyny?

Bostonka, bądź też choroba bostońska to potoczne określenia choroby dłoni, stóp i jamy ustnej (ChDSU; ang. Hand, Foot and Mouth Disease).

Jest to choroba o etiologii wirusowej, która może być wywołana przez różne szczepy enterowirusów, przy czym najczęściej przez wirusa Coxackie A16 oraz enterowirusa 71. Choroba ta najczęściej występuje u dzieci w wieku do 10 lat, jednak obecnie coraz częściej dotyczy również starszych dzieci, a nawet osób dorosłych. Do zakażenia zwykle dochodzi w przedszkolach i szkołach, a więc tam gdzie występują duże skupiska dzieci.

Zdarza się, że choruje cała rodzina, ponieważ jest to choroba, którą dość łatwo jest się zarazić, będąc w bezpośrednim kontakcie z osobą chorobą. Chociaż obecnie na bostonkę chorują zarówno dzieci, jak i dorośli, to jednak przebieg tej choroby jest zwykle znacznie cięższy u osób dorosłych niż u dzieci. Nazwa choroby dłoni, stóp i jamy ustnej wzięła się od charakterystycznej lokalizacji wysypki w przebiegu tejże choroby.

Wirusy wywołujące chorobę dłoni, stóp i jamy ustnej przenoszone są drogą fekalno-oralną, jak również poprzez kontakt z wydzielinami dróg oddechowych osób chorych. Dlatego też o bostonce mówi się, że jest chorobą brudnych rąk. Do zakażenia często dochodzi w wyniku niedostatecznej higieny rąk po skorzystaniu z toalety, bądź też zmianie pieluszki, a następnie przeniesieniu wirusów do jamy ustnej przez dotykanie przedmiotów wspólnego użytku, zabawek, czy jedzenia bez uprzedniego umycia rąk. Zdarza się również, że zakażenie jest spowodowane bezpośrednimi kontaktem z płynem pęcherzykowym osoby chorej.

Objawy bostonki – jak wygląda bostonka oraz jaki jest przebieg bostonki

Bostonka niekiedy rozpoczyna się od wystąpienia objawów prodromalnych, czyli przepowiadających chorobę. Należą do nich gorączka, ogólne złe samopoczucie oraz objawy ze strony przewodu pokarmowego w postaci biegunek, wymiotów i/lub nudności. Objawy te jednak nie występują u wszystkich chorych i zazwyczaj nie mają dużego nasilenia. U większości chorych pierwszymi objawami bostonki jest występowanie stanu podgorączkowego, bądź też niewysokiej (zwykle) gorączki. Ta faza choroby trwa zwykle 1-2 dni. Jednak w przypadku zakażenia wywołanego wirusem Coxackie A6 oraz w przebiegu herpanginy, gorączka może być wysoka i dłużej się utrzymywać.

Następnie dochodzi do wystąpienia wysypki w postaci pęcherzyków wypełnionych przezroczystym, bądź białawym płynem w obrębie jamy ustnej. Pęcherzyki te dość szybko pękają, a w ich miejsce pojawiają się bolesne owrzodzenia. Bardzo często ból gardła powoduje niechęć chorego do przyjmowania płynów oraz jakiegokolwiek pożywienia. Pamiętajmy jednak, że o ile kilkudniowe ograniczenie przyjmowania pokarmów nie będzie miało dużego wpływu na stan zdrowia chorego, to jednak bardzo niebezpieczne w przebiegu bostonki może być odwodnienie.

Poza zmianami w jamie ustnej, wysypka pojawia się również na skórze. Najczęstszymi miejscami jej występowania jest skóra rąk oraz stóp, w tym także wewnętrznej powierzchni dłoni oraz podeszw stóp. Jednak może się ona pojawiać również w innych lokalizacjach. U niemowląt często występuje w okolicy pieluszkowej. Najczęściej zmiany skórne nie obejmują owłosionej skóry głowy, jak również rzadko pojawiają się na twarzy.

Wysypka na skórze występuje w postaci plamek, grudek oraz pęcherzyków wypełnionych płynem. Zmiany skórne pojawiające się w przebiegu bostonki zwykle nie powodują świądu, a jeśli już występuje, zwykle nie jest on nasilony. Częściej jednak są one przyczyną bólu i pieczenia. Zmiany skórne zazwyczaj utrzymują się 7-10 dni.

Niekiedy po ustąpieniu zmian skórnych dochodzi do złuszczania skóry na dłoniach i stopach. Ponadto, zdarza się, że po pewnym czasie od ustąpienia zmian chorobowych (zwykle ok. 1,5 miesiąca), pojawiają się zmiany na płytkach paznokciowych w postaci białych linii, bruzd, czy też czasami całkowitego odwarstwiania się paznokcia.

Jak długo zaraża bostonka?

Generalnie przyjmuje się, że chory zaraża do momentu zaniku wszystkich zmian wywołanych chorobą. Okres wylęgania choroby to 3-5 dni, natomiast zmiany skórne pojawiają się zwykle w 2.-3. dniu choroby. Niemniej jednak, wirusy są wydalane z kałem nawet przez 6-10 tygodni od momentu zakażenia, natomiast w wydzielinach z jamy ustnej oraz dróg oddechowych mogą być obecne do 30 dni od momentu zakażenia. Dlatego też bardzo ważne jest szczególne dbanie o higienę nawet po ustąpieniu oznak choroby.

Ile trwa bostonka u dzieci i dorosłych

Bostonka zarówno u dzieci, jak i u osób dorosłych trwa zwykle 7 dni, w cięższych przypadkach długość jej trwania może się wydłużyć do 10 dni.

Jak leczyć bostonkę?

Bostonka jest chorobą samoograniczającą się, co oznacza, że niezależnie od wdrożenia, bądź zaniechania leczenia, choroba sama przeminie po upływie takiego samego czasu. Leczenie bostonki opiera się jedynie na leczeniu objawowym. W związku z tym stosowane są leki o działaniu przeciwgorączkowym, przeciwbólowym i przeciwzapalnym. Na zmiany skórne można również stosować środki odkażające (np. wodny roztwór pioktaniny, oktenidynę). Jeśli występuje świąd, stosuje się również preparaty przeciwświądowe (pianki o działaniu chłodząco-znieczulającym, pudry osuszające, pudry płynne o działaniu znieczulającym, leki przeciwhistaminowe). Nie zaleca się natomiast stosowania glikokortykosteroidów zarówno w postaci doustnej, jak i zewnętrznej. Jest to spowodowane tym, że zastosowanie glikokortykosteroidów doustnych na wczesnym etapie choroby, znacznie zwiększa ryzyko ciężkiej postaci choroby.

Należy również pamiętać, że jednym z elementów leczenia jest dbanie o właściwe nawodnienie organizmu, ponieważ ze względu na duży dyskomfort spowodowany występowaniem bolesnych zmian w jamie ustnej, chorzy bardzo często odmawiają przyjmowania napojów oraz pokarmów. W przypadku małych dzieci, dobrym pomysłem może być próba podawania płynów przez strzykawkę.

Czy przy chorobie bostońskiej można wychodzić na dwór?

Osoba przechodząca bostonkę jak najbardziej może wychodzić na dwór. Warto jednak unikać dużych skupisk ludzi, aby nie narażać innych na zakażenie. Niemniej jednak nie ma przeciwwskazań, aby wyjść na spacer.

Czy można kąpać dziecko przy chorobie bostońskiej?

Nie ma przeciwwskazań, aby kąpać dziecko chorujące na bostonkę.

Powikłania bostonki

Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej zwykle nie prowadzi do poważniejszych powikłań. Powikłania po bostonce występują najczęściej w krajach azjatyckich, gdzie dochodzi do epidemii związanych z zakażeniem enterowirusem 71. Powikłania dotyczą zaburzeń neurologicznych oraz kardiologicznych. Niemniej jednak w większości przypadków powikłania mogą być związane przede wszystkim z odwodnieniem, które w szczególności jest groźne dla niemowląt i małych dzieci.

Ile razy można zachorować na chorobę bostońską?

Ponieważ bostonka jest wywoływana przez wiele szczepów wirusów, można na nią chorować wiele razy w ciągu życia. Przechorowanie choroby nie daje trwałej odporności. Jest to spowodowane tym, że pomimo, iż układ odpornościowy miał styczność z wirusem wywołującym chorobę i doszło do wytworzenia pamięci immunologicznej, to jednak pamięć ta dotyczy tylko jednego szczepu wirusa wywołującego chorobę. Jak dotąd, nie jest również dostępna szczepionka przeciwko bostonce.

Jak uchronić się przed chorobą bostońską?

Aby zapobiec zarażeniu bostonką należy przede wszystkim dbać o higienę. Kluczowe jest częste mycie rąk, zwłaszcza po skorzystaniu z toalety, czy też zmianie pieluszki dziecku. Gdy choruje jeden z domowników należy również pamiętać, aby zadbać o dezynfekcję użytkowanych wspólnie miejsc oraz zabawek. Ważne jest również ograniczenie ekspozycji na wirusy, a więc zadbanie o to, aby osoba chora pozostała w domu do czasu, kiedy istnieje duże ryzyko, że może zarazić inne osoby.

Piśmiennictwo:

1. Christopher Nassef, Carolyn Ziemer, Dean S. Morrell Hand-foot-and-mouth disease: a new look at a classic viral rash. Current Opinion in Pediatrics, 2015; 27 (4): 486–491
2. Bienias W., Gutfreund K., Szewczyk A., Kaszuba A.: Zespół dłoni, stóp i ust, czyli choroba bostońska: etiologia, obraz kliniczny i terapia. Dermatologia Dziecięca 2013, 1 (5): 18-21.