Suchy kaszel – czym jest i jakie są jego przyczyny?
Kaszel stanowi najczęstszy objaw chorób dróg oddechowy. Jest on fizjologicznym odruchem obronnym. Pozwala na usunięcie wydzieliny zalegającej w drogach oddechowych, jak również zapobiega przedostawaniu się ciał obcych do dolnych dróg oddechowych. Odruch kaszlu prowokowany jest przez mechaniczne, bądź też fizykochemiczne drażnienie receptorów kaszlowych znajdujących się na błonie śluzowej dróg oddechowych. Suchy kaszel nazywany jest również kaszlem nieproduktywnym, gdyż na skutek jego występowania nie dochodzi do odkrztuszania wydzieliny z dróg oddechowych.
Czynniki, które mogą prowokować suchy kaszel to:
- podrażnienie gardła i dróg oddechowych na skutek kontaktu z zimnym lub suchym powietrzem,
- ekspozycja na dym papierosowy,
- opary związków chemicznych,
- różnego rodzaju zapachy,
- hiperwentylacja na skutek wysiłku fizycznego,
- gwałtowny śmiech, płacz, emocje.
Występowanie suchego kaszlu może wynikać z różnych przyczyn. Do najczęstszych z nich należą:
- infekcje wirusowe (np. przeziębienie),
- choroby alergiczne,
- astma,
- choroby śródmiąższowe płuc,
- nowotwory płuca,
- niewydolność serca,
- stosowanie leków obniżających ciśnienie krwi z grupy ACE inhibitorów (kaszel ustępuje po odstawieniu leków),
- choroba refluksowa przełyku,
- palenie tytoniu,
- nadwrażliwość poinfekcyjna oskrzeli,
- mukowiscydoza,
- choroby zatok przynosowych,
- wdychanie zanieczyszczonego powietrza.
Uporczywy suchy kaszel u dorosłego
Uporczywy suchy kaszel może w dużym stopniu utrudniać normalne funkcjonowanie. Kaszel u osoby dorosłej nie zawsze jest objawem, który wymaga konsultacji z lekarzem. W wielu przypadkach z powodzeniem można łagodzić go wykorzystując domowe sposoby, bądź też stosując leki dostępne bez recepty. Nigdy nie należy jednak lekceważyć przewlekłego kaszlu, czyli takiego, który utrzymuje się powyżej 8 tygodni. Do wizyty u lekarza powinno skłonić występowanie kaszlu krtaniowego, napadowego, trudnego do opanowania, wywołującego duszności. Porady lekarskiej należy zasięgnąć też wtedy, gdy kaszlowi towarzyszy wysoka gorączką lub inne niepokojące objawy.
Suchy męczący kaszel u dzieci i niemowląt
Kaszel u dzieci i niemowląt jest zwykle niepokojącym objawem dla rodziców. W większości przypadków nie świadczy on o poważnej chorobie. Niemniej jednak kaszel u niemowląt zawsze wymaga konsultacji z lekarzem. U nieco starszych dzieci niekiedy wystarczy wdrożenie domowych metod oraz zastosowanie leków bez recepty. Jeśli jednak kaszel jest bardzo nasilony, pojawił się nagle i niespodziewanie i/lub obecne są inne objawy, jak gorączka, czy duszności również należy zgłosić się z dzieckiem do lekarza.
Najczęstszą przyczyną kaszlu u dzieci i niemowląt są infekcje wirusowe. Objaw ten może również towarzyszyć zapaleniu krtani, tchawicy lub oskrzeli. W przebiegu zapalenia krtani zaobserwować można charakterystyczny szczekający kaszel. Często towarzyszy mu chrypka, podwyższona temperatura ciała i duszności. Kaszel u dzieci może pojawiać się również w przebiegu krztuśca, astmy, czy refluksu żołądkowo-przełykowego.
Suchy kaszel jest też jednym z objawów niewydolności serca. U dzieci niekiedy obserwuje się występowanie kaszlu psychogennego, który pojawia się na skutek nerwicy, bądź też stanów depresyjnych. Inną przyczyną nieproduktywnego kaszlu u dzieci jest podrażnienie śluzówki dróg oddechowych na skutek suchego powietrza, zanieczyszczeń powietrza, czy przebywania w obecności osób palących.
Suchy kaszel w ciąży
Kaszel u kobiet w ciąży pojawia się częściej niż w populacji ogólnej. Wynika to przede wszystkim z obniżonej odporności, a tym samym zwiększonej podatności na różnego rodzaju infekcje. Poza tym zwiększony poziom estrogenu w ciąży przyczynia się do przekrwienia błony śluzowej oraz zwiększonej produkcji i zalegania śluzu w drogach oddechowych. To również sprzyja rozwojowi infekcji. Jednym z typowych objawów ciąży jest zgaga. Jej występowanie może prowadzić do pobudzenia odruchu kaszlu.
Pamiętaj, że wszystkie niepokojące objawy pojawiające się w okresie ciąży powinnaś skonsultować z lekarzem. Aby złagodzić suchy kaszel pojawiający się w przebiegu infekcji, możesz zastosować nebulizacje z izotonicznej soli fizjologicznej, bądź też z soli fizjologicznej z dodatkiem kwasu hialuronowego. Możesz również przeprowadzić inhalacje parowe z dodatkiem olejków eterycznych, np. z drzewa herbacianego, sosnowego. Nie wszystkie leki mogą być stosowane w ciąży. Przed zastosowaniem jakiegokolwiek leku w tym okresie, nawet dostępnego bez recepty, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Suchy kaszel w nocy u dzieci i dorosłych
Suchy kaszel w nocy to szczególnie uciążliwa dolegliwość. Najczęstszą jego przyczyną jest infekcja dróg oddechowych, np. w przebiegu przeziębienia. Męczącemu kaszlowi towarzyszy uczucie drapania w gardle. Zdarza się, że utrzymuje się on nawet kilka tygodni po ustąpieniu infekcji. Mówi się wówczas o kaszlu poinfekcyjnym. Inną przyczyną suchego kaszlu w nocy, szczególnie w sezonie grzewczym, jest suche powietrze w sypialni. Występowanie suchego kaszlu w porze nocnej niezwiązane z infekcją powinno wzbudzić czujność. Szczególnie kiedy obecne są inne objawy, jak świsty. Kaszel taki może wskazywać na astmę i wymaga dalszej diagnostyki oraz leczenia. Suchy kaszel, nasilający się w nocy może pojawiać się również w przebiegu krztuśca. Charakterystyczny dla krztuśca jest kaszel przypominający pianie koguta.
Domowe sposoby na suchy kaszel
Sposoby radzenia sobie z suchym kaszlem są uzależnione przede wszystkim od przyczyny, która go wywołała. Jeśli suchy kaszel pojawia się w nocy, a jego przyczyną jest suche powietrze, bądź też przeziębienie, warto umieścić w sypialni nawilżacz powietrza. W przypadku kaszlu alergicznego w pierwszej kolejności należy ustalić przyczynę alergii, a następnie w miarę możliwości unikać narażenia na alergen. Ponadto niezależnie od przyczyny występowania kaszlu, złagodzić go może ssanie pastylek zawierających substancje o działaniu nawilżającym i powlekającym, picie ciepłych płynów oraz unikanie palenia tytoniu i przebywania w miejscach, gdzie obecny jest dym papierosowy. W łagodzeniu kaszlu pomocne są też inhalacje. W łagodzeniu suchego kaszlu świetnie sprawdza się też miód. Pamiętaj jednak, że może być on spożywany przez dzieci powyżej 1. roku życia.
Jaka inhalacja na suchy kaszel?
W łagodzeniu suchego kaszlu pomocne są inhalacje. Możesz zastosować inhalacje parowe z dodatkiem olejku eterycznego, bądź też przeprowadzić nebulizację. W suchym kaszlu warto wykorzystać nebulizacje z izotonicznego roztworu soli fizjologicznej. Aby osiągnąć jeszcze lepszy efekt nawilżenia dróg oddechowych, do nebulizacji możesz wykorzystać roztwór soli fizjologicznej z dodatkiem kwasu hialuronowego. Nebulizacje warto przeprowadzać 2 razy dziennie. Warto podkreślić, że zastosowanie nebulizacji nie sprawi, że kaszel zniknie, jednak mogą one zapewnić chwilową ulgę w kaszlu.
Leki na suchy, męczący kaszel
W leczeniu suchego kaszlu wykorzystuje się leki przeciwkaszlowe, które hamują odruch kaszlu oraz preparaty o działaniu powlekającym błonę śluzową dróg oddechowych. Do leków przeciwkaszlowych należą kodeina, dekstrometorfan, butamirat oraz lewodropropizyna. Preparaty o działaniu powlekającym zawierają surowce roślinne takie, jak prawoślaz lekarski, porost islandzki, babka lancetowata, czy dziewanna pospolita.
Zioła na suchy kaszel
W terapii suchego kaszlu bardzo pomocne mogą być zioła. Przy suchym kaszlu zalecane są te zioła, które są bogate w związki śluzowe. Substancje te tworzą barierę ochronną na błonie śluzowej jamy ustnej i gardła. Nawilżają drogi oddechowe, łagodzą podrażnienia i wspomagają regenerację błony śluzowej. Do surowców takich należą m.in. prawoślaz lekarski, lukrecja gładka, porost islandzki, babka lancetowata, dziewanna pospolita. W aptekach dostępnych jest wiele preparatów na kaszel zawierających te surowce. Dostępne są głównie w postaci pastylek, syropów oraz spray’ów.
Ile trwa suchy kaszel?
Ze względu na czas trwania suchego kaszlu wyróżnia się kaszel:
- Ostry – trwający do 3 tygodni. Kaszel ostry najczęściej spowodowany jest infekcją dróg oddechowych lub alergią. Może być również wywołany obecnością ciała obcego w drogach oddechowych, bądź też związany z narażeniem na drażniące pyły lub gazy.
- Podostry – trwający od 3 do 8 tygodni. Kaszel podostry zwykle związany jest z przebytym zakażeniem dróg oddechowych (kaszel poinfekcyjny).
- Przewlekły – trwający powyżej 8 tygodni. Występuje m.in. u osób z alergiami lub refluksem żołądkowo-przełykowym. Ten typ kaszlu zawsze powinien być sygnałem alarmowym, ponieważ może wskazywać na występowanie poważniejszych chorób, jak choroby śródmiąższowe, zapalenie płuc, ropień płuca, gruźlica, czy nowotwory.
Bibliografia:
- Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej. Postępowanie w kaszlu u osób dorosłych – rekomendacje dla lekarzy rodzinnych 2018
- Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Pulmunologii Dziecięcej, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc, Polskiego Towarzystwa Alergologicznego. Rekomendacje postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w kaszlu u dzieci dla lekarzy POZ 2016
- Krenke K. Doniec Z. Mastalerz-Migas A. Mazurek H. Bieńkowski P. Jackowska T. Kulus M. Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w kaszlu u dzieci – aktualizacja 2022
- Undrunas A. Kuziemski K. Uporczywy kaszel – trudności diagnostyczno-terapeutyczne w codziennej praktyce lekarskiej. Forum Medycyny Rodzinnej 2017, 11(4): 149-155