Badanie, leczenie i profilaktyka osteoporozy

Spis Treści

Czy osteoporoza jest wyleczalna?

Wyróżnia się dwa rodzaje osteoporozy – osteoporozę pierwotną oraz osteoporozę wtórną. Osteoporoza pierwotna jest ściśle powiązana ze starzeniem się organizmu oraz związanymi z nim zmianami fizjologicznymi. Wraz ze starzeniem się organizmu dochodzi do osłabienia tkanki kostnej, a tym samym zmniejszenia jej gęstości. Zwiększa się również udział tkanki tłuszczowej w stosunku do tkanki mięśniowej. To przyczynia się do zmniejszenia sprawności fizycznej i ruchliwości, co zwiększa ryzyko upadków. Dodatkowo, zmniejsza się tempo metabolizmu i procesów regeneracyjnych. Zmianie ulega również praca układu pokarmowego, czego konsekwencją może być zmniejszone wchłanianie wapnia oraz witaminy D.

W wyniku wielu zmian fizjologicznych zachodzących u osób starszych oraz pojawieniu się zmian patologicznych, u większości osób w podeszłym wieku konieczne jest stosowanie farmakoterapii. Bardzo często zastosowane leczenie ma jednak negatywny wpływ na tkankę kostną. Ponieważ są to naturalne procesy zachodzące w organizmie wraz z wiekiem, nie jesteśmy w stanie ich cofnąć. Tym samym, niemożliwe jest wyleczenie osteoporozy. Możliwe jest jednak zahamowanie przebiegu choroby poprzez wdrożenie odpowiednich działań. Profilaktykę osteoporozy warto wdrożyć już w młodym wieku.

Rzecz ma się nieco inaczej w przypadku osteoporozy wtórnej. Pojawia się ona na skutek chorób współistniejących, bądź też stosowania niektórych leków. Choroby predysponujące do zwiększonego ryzyka złamań osteoporotycznych to przede wszystkim cukrzyca, choroby tarczycy oraz choroby reumatyczne. Leki, które mogą przyczynić się do wystąpienia osteoporozy wtórnej to m.in. glikokortykosteroidy, leki przeciwpadaczkowe, hormony tarczycy, leki stosowane w schorzeniach neurologicznych oraz zaburzeniach psychicznych, metotreksat, heparyna. Zahamowanie lub wyleczenie osteoporozy wtórnej może być możliwe, jednak jest to związane z przebiegiem choroby podstawowej.

Do jakiego lekarza udać się z osteoporozą?

Leczeniem osteoporozy zajmuje się przede wszystkich lekarz reumatolog. Aby zapisać się na wizytę do reumatologa, musisz posiadać skierowanie od lekarza pierwszego kontaktu.

Pamiętaj jednak, że gdy pojawi się nagły ból kręgosłupa o dużym nasileniu oraz osłabienie, złe samopoczucie lub inne niepokojące objawy, konieczne może być wezwanie pogotowia ratunkowego. Również w sytuacji, gdy dojdzie do upadku, który wywołał silny ból kręgosłupa, klatki piersiowej, uda lub biodra i nie możesz samodzielnie się podnieść, bądź też sprawia ci to ogromny ból, powinieneś skontaktować się z pogotowiem ratunkowym.

Jakie badania wykonuje się przy osteoporozie?

Na pierwszej wizycie lekarz przeprowadza dokładny wywiad. Ma on na celu zebranie jak największej ilości informacji, aby ustalić stopień ryzyka wystąpienia złamań osteoporotycznych.

Konieczne będzie również wykonanie badań diagnostycznych, który ułatwią postawienie diagnozy i pozwolą na wdrożenie odpowiedniego leczenia, jeśli zaistnieje taka potrzeba.

Przy osteoporozie podstawą jest wykonanie badań laboratoryjnych. Wykonuje się wówczas morfologię krwi, badania oceniające pracę nerek i wątroby, oznacza się stężenie wapnia i fosforu oraz wydalanie wapnia z moczem. Niekiedy oznacza się również stężenie parathormonu, witaminy D oraz markerów obrotu kostnego.

Przy podejrzeniu osteoporozy wykonuje się również badanie zwane densytometrią. Pozwala ono na ocenę gęstości mineralnej kości. Badanie to pomaga też ocenić skuteczność stosowanego leczenia. Wykonanie densytometrii nie wystarczy jednak do podjęcia decyzji o wdrożeniu leczenia, ponieważ wynik badania nie jest wystarczający do oszacowana ryzyka wystąpienia złamań niskoenergetycznych. Dzieje się tak, ponieważ wiele osób z podatnością na złamania ma prawidłową gęstość mineralną kości, bądź jedynie nieznacznie obniżoną. Jest to spowodowane tym, że na wystąpienie złamań wpływa znacznie więcej czynników.

Przy osteoporozie wykonuje się również badania RTG. Konieczne są one wówczas, gdy podejrzewane jest złamanie kości. Badanie to pozwala na określenie charakteru złamania.

Jak leczyć osteoporozę?

Terapia osteoporozy ma na celu zmniejszenie ryzyka złamania kości oraz związanych z nimi powikłań. Ważna jest zarówno profilaktyka, polegająca na modyfikacji stylu życia, jak również regularne stosowanie zaleconych przez lekarza leków.

Leki stosowane w osteoporozie charakteryzują się różnym mechanizmem działania. Niektóre z nich powodują zmniejszoną utratę kości, natomiast inne zwiększają ich odbudowę.

Najczęściej stosowanymi lekami w przypadku osteoporozy są bisfosfoniany. Przyczyniają się one do zmniejszenia tempa utraty tkanki kostnej. W przypadku leków doustnych, w zależności od tego jaki lek jest stosowany, zażywa się je raz w tygodniu, bądź też raz w miesiącu. Niezwykle istotne jest odpowiednie zażywanie leków doustnych, które pozwala zarówno na zwiększenie wchłaniania leku z przewodu pokarmowego, jak i równocześnie zmniejszenie działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Tabletki powinny być połykane w całości i popijane szklanką wody – ważne aby była to przegotowana woda, nie należy popijać wodą mineralną. Po zażyciu leku przez godzinę należy pozostać w pozycji stojącej lub siedzącej – nie wolno się kłaść. Leki z tej grupy dostępne są również w postaci zastrzyków na osteoporozę. W zależności od zastosowanej substancji podaje się je raz na 3 miesiące, bądź raz na rok.

Inne leki stosowane w osteoporozie do ranleinian strontu, kalcytonina łososiowa, raloksyfen oraz denozumab.

Ćwiczenia na osteoporozę

W przebiegu osteoporozy zaleca się aktywność fizyczną. Jednak ćwiczenia te nie powinny być zbyt intensywne i obciążające. Zalecana jest umiarkowana aktywność fizyczna (pływanie, chodzenie), jednak ważne jest aby była ona regularna. Ćwiczenia powinny być wykonywane przynamniej 3 razy w tygodniu po 30 minut. Poprawa sprawności fizycznej przyczynia się do zmniejszenia ryzyka upadków, a tym samym do wystąpienia złamań osteoporotycznych.

Profilaktyka osteoporozy

Bardzo ważna jest profilaktyka osteoporozy. Jednak należy pamiętać, że najlepiej gdy jest ona rozpoczęta już w młodym wieku.
Podstawą jest właściwa dieta, która dostarcza odpowiednich ilości wapnia oraz witaminy D. Ważne jest, aby wapń pochodził z produktów mlecznych, ponieważ to zwiększa jego przyswajalność. Jeśli jednak nie jest to możliwe, należy zadbać o jego suplementację. W diecie należy również zadbać o odpowiednią podaż fosforu oraz białka. Należy również zredukować ilość wypijanej kawy i herbaty. Negatywnie na stan kośćca wpływa także alkohol oraz palenie tytoniu.

Nie wolno zapominać o aktywności fizycznej. Pomaga ona zachować sprawność fizyczną, a tym samym zmniejsza ryzyko upadków. Warto również wdrożyć inne środki, aby zapobiec urazom. Ważne są spotkania z rehabilitantem, który zaprezentuje ćwiczenia wspomagające sprawność fizyczną, równowagę, jak również ćwiczenia uwzględniające naukę upadania. Istotne jest również zadbanie o odpowiednią ostrość wzroku. Nie mniej ważne jest dobranie właściwego obuwia, które będzie dobrze dobrane, zapewni stabilizację stopy i będzie posiadało nieślizgającą się podeszwę.

Piśmiennictwo:

1. Tkaczuk-Włach J., Sobstyl M., Jakiel G.: Osteoporoza - obraz kliniczny, czynniki ryzyka i diagnostyka. Przegląd menopauzalny 2010; 2: 113-117
2. Gaździk T. (red.): Ortopedia i traumatologia. PZWL 2010: 135
3. Balasch J.: Sex steroids and bone: current perspectives. Hum Reprod Update, 2003; 9(3): 207-222
4. Szcześniak P., Szuszkiewicz J., Michalak Ł., Orszulak-Michalak D.: Żywienie i suplementacja diety w wieku podeszłym. Żywienie i suplementy diety 2009; 65(11): 775-779
5. Guła Z., Korkosz M. Osteoporoza. Portal mp.pl