Spis Treści
Afty — co to jest?
Większość aft jest okrągła lub owalna z białym, lub żółtym środkiem i czerwoną obwódką. Tworzą się w jamie ustnej – na języku lub pod nim, wewnątrz policzków lub warg, u podstawy dziąseł lub na podniebieniu miękkim. Dzień lub dwa przed pojawieniem się ran można zauważyć uczucie mrowienia, lub pieczenia. Istnieje kilka rodzajów aft, w tym drobne, duże i opryszczkowe. Drobne afty są zazwyczaj małe i goją się bez pozostawienia blizn w ciągu tygodnia.
Afty – przyczyny
Afta może rozwinąć się u każdego. Częściej jednak występują u nastolatków i kobiet. Dokładna przyczyna pozostaje niejasna, chociaż badacze podejrzewają, że do jej powstania przyczynia się wiele czynników.
Możliwe przyczyny powstania aft to:
- niewielki uraz jamy ustnej spowodowany wizytą dentystyczną, nadmiernym szczotkowaniem, wpadkami sportowymi lub przypadkowym ugryzieniem policzka
- pasty do zębów i płukanki do ust zawierające laurylosiarczan sodu
- wrażliwość pokarmowa, szczególnie na czekoladę, kawę, truskawki, jajka, orzechy, ser i ostre lub kwaśne potrawy
- dieta uboga w witaminę B12, cynk, kwas foliowy i żelazo
- reakcja alergiczna na niektóre bakterie w jamie ustnej
- zmiany hormonalne podczas menstruacji
- stres emocjonalny
Afty często towarzyszą chorobom takim jak celiakia (poważna choroba jelit spowodowana nadwrażliwością na gluten), choroby zapalne jelit, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz choroba Behceta – rzadka choroba powodująca stan zapalny w całym organizmie, w tym w jamie ustnej.
Afty w jamie ustnej
Nawracające aftowe zapalenie jamy ustnej znane również jako „owrzodzenia rakowe”, jest częstą chorobą o nieznanej etiologii, która atakuje błonę śluzową jamy ustnej i charakteryzuje się powtarzającym się rozwojem jednego do wielu odrębnych, bolesnych owrzodzeń. Zmiany mają zazwyczaj wielkość od 3 do 5 mm. Częstość rozwoju wrzodów jest bardzo zmienna, niektórzy pacjenci odnotowują jedynie sporadyczne zmiany, a inni doświadczają nawracających epizodów, które powodują niemal ciągłą aktywność wrzodów.
Afty na języku
Owrzodzenia na języku mogą być irytującym, a czasem bolesnym zjawiskiem, które może tymczasowo ograniczyć mówienie, jedzenie i połykanie. Chociaż większość z nich zniknie bez leczenia, poświęcenie czasu na zapobieganie i leczenie wrzodów może zmniejszyć ten dyskomfort. Jeśli afta utrzymuje się, bardzo się powiększa lub towarzyszą jej inne objawy, należy zgłosić się do lekarza.
Afty na podniebieniu
Afty na podniebieniu są zdecydowanie bardziej dokuczliwe niż w przypadku innych części jamy ustnej. Bolą przy przełykaniu i przy spożywaniu nawet najmniejszych pokarmów. Ponieważ są często podrażniane, zdecydowanie dłużej się goją i pozostawiają blizny.
Afty w gardle
Pryszczykowe zapalenie gardła to medyczna nazwa występowania aft w gardle. Ich źródłem może być antybiotykoterapia, zaburzenia odżywiania, a nawet predyspozycje genetyczne.
Afty u dziecka
Aftowe zapalenie jamy ustnej pojawia się zwykle po raz pierwszy u dzieci i młodzieży w wieku od 10 do 19 lat. U około jednej trzeciej chorych dzieci zmiany chorobowe pojawiają się ponownie przez wiele lat od pierwotnego wybuchu choroby. Owrzodzenia te nie są zakaźne i nie mogą przenosić się z jednego dziecka na drugie.
Afty u niemowlaka
Afty Bednara to małe, płytkie owrzodzenia na krawędziach podniebienia noworodków, zwykle spowodowane urazowym działaniem smoczka butelki lub nawet piersi matki podczas karmienia. Powstają również na skutek zadrapania paznokciem przy ssaniu kciuka.
Afty u dorosłych
Afty należą do najczęstszych schorzeń wpływających na błony śluzowe jamy ustnej. Niektórzy eksperci szacują, że dotyczy to około 1 na 10 osób. Trudno jednak dokładnie powiedzieć, ile osób cierpi na aftę.
Większość ludzi doświadcza ich po raz pierwszy, gdy są nastolatkami lub młodymi dorosłymi. Występują częściej u kobiet niż u mężczyzn.
Afty Suttona
Duże aftowe zapalenie jamy ustnej (choroba Suttona) jest kliniczną odmianą nawracającego aftowego zapalenia jamy ustnej. Zwykle występuje w obszarach niezrogowaciałej błony śluzowej i charakteryzuje się obecnością martwiczych olbrzymich owrzodzeń, którym towarzyszy silny ból.
Jak leczyć afty?
Leczenie zwykle nie jest konieczne w przypadku niewielkich aft, które ustępują samoistnie w ciągu tygodnia lub dwóch. Jednak duże, uporczywe lub niezwykle bolesne rany często wymagają opieki medycznej. Istnieje wiele możliwości leczenia. Jednym z nich jest płukanie ust. Jeśli u pacjenta występuje kilka aft, lekarz może przepisać płyn do płukania jamy ustnej zawierający steroidowy deksametazon zmniejszający stanu zapalny lub lidokainę w celu zmniejszenia jedynie dolegliwości bólowych. Produkty dostępne bez recepty i na receptę (pasty, kremy, żele lub płyny) mogą pomóc złagodzić ból i przyspieszyć gojenie, jeśli zostaną zastosowane punktowo i możliwie jak najszybciej, gdy tylko się pojawią zmiany w jamie ustnej. Ich receptura opiera się na takich składnikach jak benzokaina czy nadtlenek wodoru. Leki doustne można stosować, gdy afty są ciężkie lub nie reagują na leczenie miejscowe. W tym celu stosuje się preparaty zawierające sukralfat (substancja powszechnie używana w leczeniu wrzodów jelitowych) ora kolchicynę (używaną w leczeniu dny moczanowej) oraz steroidy. Jednak ze względu na poważne skutki uboczne są one zwykle ostatecznością.
Można również zastosować zabieg kauteryzacji. Podczas kauteryzacji do spalenia, przypalenia lub zniszczenia tkanki używa się narzędzia lub substancji chemicznej. Roztwór kwasu siarkowego z 28% roztworem sulfonowego fenolu to miejscowy lek przeznaczony do aft i problemów z dziąsłami. Poprzez chemiczne kauteryzację aft, lek ten może skrócić czas gojenia do około tygodnia. Nie wykazano, że azotan srebra – kolejna opcja chemicznego kauteryzacji aft – przyspiesza gojenie, ale może pomóc złagodzić ból afty. Lekarz może również przepisać suplement diety, jeśli chory spożywa niewielkie ilości ważnych składników odżywczych, takich jak kwas foliowy, witamina B6, witamina B12 lub cynk.
Najskuteczniejsze sposoby na afty
Historycznie rzecz biorąc, ludzie używali rumianku i miodu z różnych powodów zdrowotnych. Niektóre dowody potwierdzają ich zastosowanie w łagodzeniu bólu i stanu zapalnego spowodowanego aftami. W tej chwili istnieją ograniczone dane naukowe potwierdzające ich skuteczność w leczeniu wrzodów jamy ustnej, dlatego ludzie nie powinni stosować ich zamiast leków. Jeśli jednak te środki łagodzą objawy indywidualnie, można ich używać jako terapię uzupełniającą.
Rumianek ma właściwości przeciwzapalne i można go stosować parząc mocną herbatę i używając jej do płukania jamy ustnej po ostygnięciu. Można również namoczyć torebkę herbaty rumiankowej w ciepłej wodzie i nałożyć ją bezpośrednio na wrzodziejąca aftę. Miód znany jest ze swoich właściwości antyseptycznych. Można go zastosować bezpośrednio na aftę lub połączyć z rumiankiem w herbacie.
Osoby cierpiące na afty powinny unikać spożywania bardzo pikantnych, słonych lub kwaśnych potraw. Mogą one podrażniać wrzody i spowalniać gojenie. Gorące napoje i jedzenie o chrupiących pokarmów, takich jak tosty, chipsy czy paluszki, również mogą powodować dyskomfort.
Czy afty są zaraźliwe?
Afty nie są zaraźliwe. W przeciwieństwie do opryszczki nie rozprzestrzeniają się poprzez całowanie, dzielenie się jedzeniem lub ślinę. Występują w jamie ustnej, a opryszczka pojawia się na skórze wokół ust. Wirus opryszczki pospolitej (HSV) powoduje opryszczkę, ale nie afty.
Afty często nawracają, ale można zmniejszyć ich częstotliwość poprzez wprowadzenie kliku nawyków do swojego życia. Należy uważać na to, co się je. Należy unikać pokarmów, które wydają się podrażniać usta. Mogą to być orzechy, chipsy, precle, niektóre przyprawy, słone potrawy i kwaśne owoce, takie jak ananas, grejpfrut i pomarańcze. Aby zapobiec niedoborom żywieniowym, należy jeść dużo owoców, warzyw i produktów pełnoziarnistych.
Regularne szczotkowanie zębów po posiłkach i nitkowanie raz dziennie może utrzymać jamę ustną czystą i wolną od pokarmów, które mogłyby wywołać ból. Najlepiej używać do tego miękkiej szczoteczki.
Czy afty można wyciskać?
Nigdy nie należy wyciskać afty. Objawem choroby są wrzody niezawierające płynu. Ich mechaniczne uszkodzenie może jedynie pogorszyć sytuację. Zmiany zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku dni lub tygodni. Jeśli wystąpią nietypowe objawy, należy skontaktować się z lekarzem.
Bibliografia
- Akerzoul, N., & Chbicheb, S. (2018). Low laser therapy as an effective treatment of recurrent aphtous ulcers: A clinical case reporting two locations.
- Altenburg A, El-Haj N, Micheli C, Puttkammer M, Abdel-Naser MB, Zouboulis CC. The treatment of chronic recurrent oral aphthous ulcers. Dtsch Arztebl Int 2014; 111(40): 665-673.
- Brocklehurst P, Tickle M, Glenny AM, Lewis MA, Pemberton MN, Taylor J et al. Systemic interventions for recurrent aphthous stomatitis (mouth ulcers). Cochrane Database Syst Rev 2012; (9): CD005411.
- Han M, Fang H, Li QL, Cao Y, Xia R, Zhang ZH. Effectiveness of Laser Therapy in the Management of Recurrent Aphthous Stomatitis: A Systematic Review. Scientifica (Cairo) 2016
- Interdisziplinärer Arbeitskreis Oralpathologie und Oralmedizin (AKOPOM), Deutsche Gesellschaft für Mund-, Kiefer- und Gesichtschirurgie (DGMKG), Deutsche Gesellschaft für Zahn-, Mund- und Kieferheilkunde (DGZMK). Diagnostik und Therapieoptionen von Aphthen und aphthoiden Läsionen der Mund- und Rachenschleimhaut (S2k-Leitlinie). AWMF-Registernr.: 007-101. November 2016.
mgr farm. Ewelina Drelich Doktorantka Collegium Medicum w Bydgoszczy
NowaFarmacja.pl
Absolwentka farmacji na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. Jej pasją jest bezpieczeństwo stosowania produktów leczniczych, co jest tematem pracy doktorskiej na Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Autorka licznych tekstów edukacyjnych w pismach dla farmaceutów..